Transponder radarowy SART pomaga ratownikom odnaleźć tratwę, ale tylko wtedy, gdy radar jednostki poszukującej w ogóle do niego „dosięgnie”. Z jak daleka statek albo helikopter wykryje SART i co mogą zrobić rozbitkowie, żeby ta odległość była jak największa? Na egzaminie SRC ten temat sprowadza się do jednej zasady i trzech liczb do zapamiętania. Ten materiał wyjaśnia zasadę, pokazuje liczby w kontekście i uczy odrzucać błędne odpowiedzi.

Jeśli nie znasz jeszcze samego urządzenia, zacznij od materiału Radarowy SART - działanie i pasmo 9 GHz, który wyjaśnia, czym jest transponder, z jakim radarem współpracuje i kiedy zaczyna nadawać.

Od czego zależy

Zasięg wykrycia SART zależy przede wszystkim od wysokości, na jakiej umieszczono transponder - w typowej sytuacji od tego, jak wysoko znajduje się on na tratwie ratunkowej nad powierzchnią wody.

Powód jest geometryczny. SART pracuje w paśmie X, na fali o długości około 3 cm. Fale tak krótkie rozchodzą się podobnie jak światło - w linii prostej, bez uginania się wzdłuż krzywizny Ziemi. Radar „widzi” więc tylko to, co mieści się przed jego horyzontem, a transponder może odpowiedzieć tylko radarowi, który znajduje się przed horyzontem jego własnej anteny. Zasięg wyznacza zatem wzajemny horyzont radarowy obu anten:

  • im wyżej jest antena SART, tym dalej sięga jej horyzont,
  • im wyżej jest antena radaru jednostki poszukującej, tym dalej sięga horyzont radaru.

Podniesienie którejkolwiek z anten wydłuża więc odległość wykrycia. Rozbitkowie nie mają wpływu na maszt statku ratowniczego ani na pułap helikoptera, ale mają wpływ na wysokość swojego SART. Dlatego egzamin łączy zasięg transpondera właśnie z wysokością jego umieszczenia.

W pytaniu „Zasięg transpondera radarowego zależy...” poprawna jest odpowiedź o wysokości umieszczenia transpondera na tratwie ratunkowej. Dwa dystraktory odrzucisz tak:

  • Od tego, czy nadaje w paśmie X czy S - takiego wyboru po prostu nie ma. SART pracuje wyłącznie w paśmie X, a w paśmie S nie nadaje wcale. Pasmo nie może więc być zmienną, od której zależy zasięg.
  • Od temperatury otoczenia - temperatura nie zmienia geometrii horyzontu. Ciepły czy zimny dzień nie przesuwa linii, za którą radar przestaje widzieć tratwę. O zasięgu przesądzają wysokości anten.

Statek 5-7 Mm

Pierwsza liczba do zapamiętania opisuje najczęstszy scenariusz: SART umieszczony na tratwie około 1 m nad wodą i statek poszukujący z anteną radaru na wysokości 10-15 m. W takich warunkach zasięg wykrycia wynosi 5 do 7 mil morskich.

Ta wartość może się wydawać niewielka, ale wynika wprost z ograniczenia horyzontem. Tratwa jest nisko, więc horyzont jej anteny jest bardzo bliski. Nawet wysoko umieszczony radar statku nie zrekompensuje tego w pełni - statek musi podejść na kilka mil, zanim sygnał SART pojawi się na jego ekranie.

Dystraktory w tym pytaniu są ustawione po obu stronach poprawnego przedziału:

  • Około 12 mil - wartość zawyżona. Przy transponderze zaledwie 1 m nad wodą horyzont radarowy nie pozwala statkowi wykryć SART z tak dużej odległości. Zasięgi rzędu kilkunastu mil i więcej wymagają anteny radaru umieszczonej znacznie wyżej niż na maszcie statku, czyli na statku powietrznym.
  • Poniżej 2 mil - wartość zaniżona. Nawet z niskiej tratwy SART jest wykrywany przez radar statku z odległości kilku mil, a nie zaledwie kilkuset metrów.

Najprościej zapamiętać to jako „kilka mil, ale nie kilkanaście”: poprawny jest przedział 5-7 Mm.

Helikopter 30-40

Druga liczba dotyczy wykrywania z powietrza. Maksymalny zasięg wykrycia SART z helikoptera wynosi około 30-40 mil morskich.

Różnica względem statku bierze się z tej samej zasady co wcześniej. Helikopter SAR prowadzący poszukiwania leci na wysokości rzędu 900-1000 m, a więc jego antena radarowa znajduje się wielokrotnie wyżej niż antena na maszcie statku. Horyzont radaru przesuwa się przez to bardzo daleko i SART, nawet umieszczony nisko na tratwie, pojawia się na ekranie z dystansu kilkudziesięciu mil. To dlatego statki powietrzne są tak skuteczne w szybkim przeszukiwaniu dużego obszaru.

W pytaniu o maksymalny zasięg przy wykrywaniu z helikoptera poprawna odpowiedź to 30-40 mil. Dystraktory:

  • 15 mil - wartość zaniżona. Taki dystans odpowiada raczej możliwościom radaru statku nawodnego w korzystnych warunkach niż radaru na pokładzie helikoptera, który ma znacznie dalszy horyzont.
  • 60 mil - wartość zawyżona. Nawet z wysokości lotu około 1000 m horyzont radarowy i moc odpowiedzi transpondera nie pozwalają na taki zasięg. Przyjmowana wartość to 30-40 mil.

Zestaw obie liczby obok siebie, a łatwo je rozróżnisz: statek - kilka mil (5-7), helikopter - kilkadziesiąt mil (30-40). Przyczyna różnicy jest jedna: wysokość anteny radaru.

Jak zwiększyć

Skoro zasięg zależy od wysokości anten, a rozbitkowie mogą wpłynąć tylko na własny transponder, praktyczny wniosek jest prosty: rozbitkowie zwiększają zasięg SART, umieszczając go jak najwyżej. W praktyce oznacza to zamocowanie transpondera na maszcie lub drążku tratwy albo trzymanie go wysoko nad głową, zamiast kłaść go na dnie tratwy czy trzymać tuż przy wodzie. Każdy dodatkowy fragment wysokości przesuwa horyzont anteny SART dalej i pozwala jednostce ratowniczej odebrać odpowiedź wcześniej.

W pytaniu „Rozbitkowie mogą zwiększyć zasięg transpondera radarowego przez...” dwie błędne odpowiedzi brzmią zdroworozsądkowo, dlatego warto rozumieć, dlaczego nie działają:

  • Podgrzanie transpondera własnym ciałem - temperatura obudowy nie wpływa ani na horyzont radarowy, ani na siłę odpowiedzi SART. Rozbitek, który chowa transponder pod kurtką, w rzeczywistości obniża go i zasłania, czyli działa na niekorzyść zasięgu.
  • Załączanie transpondera w cyklu: minuta pracy, minuta przerwy - to pomysł na „oszczędzanie” urządzenia, który nie ma sensu. Włączony SART czeka w stanie czuwania i nadaje dopiero wtedy, gdy pobudzi go radar, więc cykliczne wyłączanie niczego nie zyskuje. Grozi natomiast tym, że w chwili, gdy radar jednostki ratowniczej przeszuka rejon tratwy, transponder będzie akurat wyłączony i nie odpowie wcale. SART ma pozostawać włączony przez cały czas akcji.

Jak wygląda sygnał SART na ekranie radaru, jak uruchamia się i testuje transponder na tratwie oraz jakie wymagania dotyczą jego baterii, omawiają osobne materiały z tej serii. Tutaj najważniejsze jest jedno: wysokość umieszczenia SART to czynnik zasięgu, na który rozbitkowie mają realny wpływ.

Co zapamiętać

  • Zasięg wykrycia SART zależy od wysokości umieszczenia transpondera (na tratwie) oraz wysokości anteny radaru poszukującego - decyduje horyzont radarowy.
  • Fala pasma X (ok. 3 cm) biegnie w linii prostej jak światło, dlatego wyższa antena = dalszy horyzont = większy zasięg.
  • Nie decyduje wybór pasma X czy S (SART pracuje tylko w paśmie X) ani temperatura otoczenia.
  • SART na wysokości 1 m + radar statku na wysokości 10-15 m = zasięg 5-7 Mm (nie ok. 12 mil i nie poniżej 2 mil).
  • Wykrywanie z helikoptera: maksymalnie około 30-40 Mm (nie 15 i nie 60 mil).
  • Rozbitkowie zwiększają zasięg, umieszczając SART jak najwyżej - nie przez ogrzewanie go ciałem i nie przez włączanie w cyklu minuta pracy, minuta przerwy.
  • SART ma być włączony przez cały czas akcji - w stanie czuwania i tak nie nadaje, dopóki nie pobudzi go radar.

Slug: zasieg-sart-wysokosc-helikopter Sources used: exam bank teach notes Q265, Q266, Q267, Q277 (paraphrased; Podręcznik SRC 2023 refs pkt 52-53 as cited in bank explanations); BRIEF; open questions in NOTES/BRIEF not ARTICLE