EPIRB (Emergency Position-Indicating Radio Beacon), czyli radiopława awaryjna systemu COSPAS-SARSAT, to urządzenie, które ma zaalarmować służby ratownicze nawet wtedy, gdy na statku nikt nie zdąży już nadać wezwania. Żeby spełniła to zadanie, trzeba wiedzieć, jak się uruchamia, jak ją sprawdzać, gdzie ją zarejestrować i co zrobić, gdy włączy się przez pomyłkę. Na egzaminie SRC pytania z tego zakresu dotyczą praktycznej obsługi radiopławy: jej wyposażenia, zwalniaka hydrostatycznego, rejestracji, testu, tabliczki na obudowie, fałszywego alarmu i postępowania na tratwie ratunkowej. Ten materiał omawia te tematy po kolei i pokazuje, jak odrzucać typowe błędne odpowiedzi.

Co ma EPIRB

Radiopława COSPAS-SARSAT nadaje alarm na 406 MHz. Ten sygnał odbierają satelity, a dzięki niemu służby na lądzie dowiadują się, że doszło do wypadku i w jakim rejonie szukać. Sam alarm satelitarny nie wystarczy jednak, żeby ratownicy trafili dokładnie do rozbitków. Dlatego radiopława ma wbudowany nadajnik naprowadzający na 121,5 MHz. Jednostki SAR (statki, samoloty, śmigłowce) namierzają ten sygnał radionamiernikiem i dzięki temu docierają do samej radiopławy, czyli do miejsca katastrofy. Szczegóły obu sygnałów omawia materiał Sygnał 406 MHz i 121,5 MHz.

Na pytanie, co ma radiopława systemu COSPAS-SARSAT, poprawna odpowiedź to więc wbudowany nadajnik do lokalizacji końcowego miejsca katastrofy, służący do naprowadzania jednostek SAR. Dwie pozostałe odpowiedzi są błędne:

  • Wbudowany sygnalizator dźwiękowy - radiopława nie ma w standardzie sygnalizatora dźwiękowego. Na miejscu wypadku ratownicy odnajdują ją po sygnale naprowadzającym i po świetle błyskowym, a nie po dźwięku.
  • Wbudowane źródło światła ciągłego - radiopława ma światło, ale błyskowe, a nie ciągłe. Błyski łatwiej zauważyć w nocy, a przy tym zużywają mniej energii z baterii.

Uruchomienie automatyczne

Radiopławę montuje się na statku w uchwycie ze zwalniakiem hydrostatycznym (HRU, Hydrostatic Release Unit). Zwalniak reaguje na ciśnienie wody. Gdy statek tonie i uchwyt znajdzie się kilka metrów pod powierzchnią, zwalniak samoczynnie uwalnia radiopławę. Radiopława wypływa, a po znalezieniu się na wodzie sama zaczyna nadawać alarm. Dzięki temu alarm trafia do systemu także wtedy, gdy załoga nie zdążyła nic zrobić.

Oprócz tej drogi radiopławę można uruchomić ręcznie, przełącznikiem na obudowie. Na egzaminie kluczowe jest jednak uruchomienie automatyczne. Na pytanie, w jaki sposób mogą być uruchomione radiopławy COSPAS-SARSAT, poprawna odpowiedź brzmi: automatycznie, za pomocą zwalniaka hydrostatycznego, gdy statek tonie. Błędne warianty:

  • Przez wpisanie właściwego kodu - radiopława nie ma klawiatury ani kodu, który użytkownik wpisuje. Jej identyfikator jest zaprogramowany w nadajniku na stałe, a aktywacja odbywa się tylko przełącznikiem albo automatycznie po uwolnieniu przez zwalniak.
  • Zdalnie z RCC - RCC (Rescue Coordination Centre) odbiera alarm i koordynuje akcję ratowniczą, ale nie ma żadnej możliwości zdalnego włączenia radiopławy. Radiopława uruchamia się wyłącznie na miejscu, na statku lub w wodzie. Rolę RCC opisuje materiał RCC, RSC, OSC, CRS.

Rejestracja ULC

Alarm z radiopławy niesie jej identyfikator. Żeby ratownicy wiedzieli, do jakiego statku należy dany identyfikator, radiopława musi być wpisana do ewidencji. W Polsce ewidencję nadajników sygnału niebezpieczeństwa 406 MHz prowadzi Urząd Lotnictwa Cywilnego w Warszawie (ULC). To tam właściciel lub użytkownik zgłasza radiopławę do rejestracji.

Może to zaskakiwać, bo radiopława jest urządzeniem morskim. Wynika to z tego, że ta sama ewidencja obejmuje nadajniki 406 MHz używane w lotnictwie i na morzu. Na pytanie, co należy zrobić w celu rejestracji radiopławy, poprawna odpowiedź to zgłosić się do Urzędu Lotnictwa Cywilnego w Warszawie. Błędne odpowiedzi:

  • Zgłosić się do Urzędu Komunikacji Elektronicznej - UKE wydaje pozwolenie radiowe na używanie radiopławy, ale nie prowadzi ewidencji radiopław 406 MHz. Pozwolenie radiowe i rejestracja radiopławy to dwie różne sprawy, załatwiane w dwóch różnych urzędach.
  • Zgłosić się do MRCC Gdynia - MRCC Gdynia to morskie ratownicze centrum koordynacyjne. Prowadzi akcje SAR i w razie alarmu korzysta z danych o radiopławie, ale samej rejestracji nie przyjmuje.

Test miesięczny

Radiopława przez większość czasu czeka w uchwycie, więc trzeba regularnie sprawdzać, czy jest sprawna. Test wykonuje się raz w miesiącu, zgodnie z instrukcją umieszczoną na obudowie radiopławy. Podczas testu radiopława sprawdza sama siebie i sygnalizuje wynik, ale nie wysyła prawdziwego alarmu do systemu COSPAS-SARSAT. To najważniejsza zasada: test nigdy nie może wywołać akcji ratowniczej.

Na pytanie, na czym polega testowanie radiopławy, poprawna odpowiedź to wykonanie raz w miesiącu testu zgodnie z instrukcją na obudowie. Błędne warianty łamią właśnie tę zasadę:

  • Ręczne uruchomienie radiopławy i sprawdzenie, czy zareagowały RCC - pełne uruchomienie oznacza nadanie prawdziwego sygnału niebezpieczeństwa. Satelity przekażą go dalej, a RCC potraktuje go jako rzeczywisty wypadek. To nie jest test, tylko fałszywy alarm.
  • Wrzucenie radiopławy do wody i sprawdzenie, czy zacznie działać światło błyskowe - kontakt z wodą uruchamia radiopławę w trybie alarmowym. Światło rzeczywiście zacznie błyskać, ale jednocześnie w eter pójdzie prawdziwy alarm. To także fałszywy alarm, a nie test.

Jak dokładnie przeprowadza się test krok po kroku, opisuje sekcja Procedura TEST poniżej.

Tabliczka ID

Na obudowie radiopławy satelitarnej powinna być umieszczona tabliczka z kodem identyfikacyjnym zaprogramowanym w nadajniku. To ten sam identyfikator, który radiopława nadaje w sygnale 406 MHz i pod którym jest zarejestrowana w bazie. Dzięki tabliczce załoga lub serwis mogą bez uruchamiania nadajnika sprawdzić, czy radiopława na pewno należy do tego statku i czy jej dane zgadzają się z rejestracją. Na obudowie znajduje się też instrukcja obsługi i testu, o której mowa w poprzedniej sekcji.

Na pytanie, które zdanie jest prawdziwe, poprawna odpowiedź to zdanie o tabliczce z kodem identyfikacyjnym na obudowie. Dwa pozostałe zdania są fałszywe:

  • Radiopława powinna być wyposażona w lampę o światłości 0,5 cd - radiopława ma lampę błyskową, ale wymagania dla tej lampy przewidują wyższą minimalną światłość niż 0,5 cd. Zdanie brzmi technicznie i zawiera konkretną liczbę, ale ta liczba jest za niska, więc całe zdanie jest fałszywe.
  • Radiopława powinna mieć wbudowany transponder radarowy - transponder radarowy (SART) to osobne urządzenie GMDSS. Pracuje w paśmie radarowym i pokazuje się na ekranie radaru jednostki ratowniczej. EPIRB nie ma wbudowanego SART-u, a wymóg taki nie istnieje.

Fałszywy alarm

Radiopława może się uruchomić przez pomyłkę, na przykład gdy ktoś przypadkiem przestawi przełącznik albo gdy radiopława wypadnie z uchwytu i trafi do wody. Alarm wysłany w takiej sytuacji jest już w systemie: satelity przekazały go na ląd, a RCC zaczyna organizować poszukiwania. Samo wyłączenie radiopławy przerywa nadawanie, ale nie odwołuje alarmu, który już dotarł.

Dlatego w razie uruchomienia radiopławy, gdy nie ma zagrożenia, należy natychmiast wyłączyć radiopławę i powiadomić o tym najbliższe RCC. W polskiej strefie odpowiedzialności jest to MRCC Gdynia. RCC można powiadomić bezpośrednio albo za pośrednictwem stacji brzegowej. Błędne odpowiedzi są niepełne:

  • Natychmiast wyłączyć radiopławę - brakuje drugiego kroku. RCC nie wie, że alarm był fałszywy, więc dalej traktuje go jako wezwanie pomocy i może wysłać jednostki na poszukiwania.
  • Wyłączyć radiopławę i powiadomić statki w pobliżu - statki w pobliżu nie prowadzą akcji i nie mogą odwołać alarmu w systemie SAR. Alarm z radiopławy trafia do RCC i tylko informacja skierowana do RCC pozwala go anulować.

Ta sama logika dotyczy odwoływania fałszywego alarmu nadanego innymi urządzeniami, co omawia materiał Fałszywe alarmowanie.

Na tratwie

Jeśli załoga opuszcza statek, zabiera radiopławę ze sobą na tratwę ratunkową. Na tratwie postępuje się w trzech krokach:

  1. Uruchom radiopławę przełącznikiem, żeby mieć pewność, że nadaje alarm.
  2. Przywiąż ją linką do tratwy.
  3. Wrzuć ją do wody.

Radiopława jest zaprojektowana do pracy w pozycji pływającej. Na wodzie jej antena stoi pionowo, a powierzchnia morza pomaga w poprawnym wypromieniowaniu sygnału. Linka sprawia, że radiopława zostaje przy rozbitkach, a to właśnie ich pozycję ma wskazać ratownikom.

Na pytanie o sposób postępowania z radiopławą na tratwie poprawna odpowiedź to uruchomić zabraną ze statku radiopławę, przywiązać ją do tratwy i wrzucić do wody. Błędne warianty:

  • Wcisnąć ON i umieścić radiopławę możliwie wysoko na tratwie - intuicja podpowiada, że wyżej znaczy lepiej, ale radiopława nie jest przeznaczona do pracy na tratwie. Poza wodą jej antena pracuje w złych warunkach, a sygnał do satelitów może być słabszy.
  • Wrzucić radiopławę natychmiast do wody - brakuje przywiązania i pewnego uruchomienia. Niezwiązana radiopława odpłynie z prądem i wiatrem, więc ratownicy znajdą ją, a nie rozbitków.

Procedura TEST

Test miesięczny ma konkretny przebieg. Radiopławę zdejmuje się z obudowy (uchwytu), przesuwa dźwignię lub przełącznik w położenie TEST i obserwuje jej zachowanie, na przykład diody i błysk lampy. Zachowanie radiopławy powinno być zgodne z opisem na obudowie. W trybie TEST radiopława sprawdza swoje podzespoły, ale nie wysyła alarmu do satelitów. Po teście przełącznik wraca do położenia spoczynkowego, a radiopława do uchwytu.

Na zadanie „Przetestuj radiopławę EPIRB 406 MHz" poprawna odpowiedź to więc zdjęcie z obudowy, przesunięcie dźwigni w położenie TEST i obserwacja zgodnie z opisem na obudowie. Błędne warianty:

  • Połączenie metalowych bolców na bokach radiopławy przewodem - te metalowe styki to czujnik wody. Gdy radiopława znajdzie się w morzu, woda zwiera styki i radiopława się uruchamia. Zwarcie ich przewodem udaje kontakt z wodą, więc zamiast testu można wywołać prawdziwy alarm.
  • Umieszczenie radiopławy w naczyniu z wodą morską - efekt jest taki sam jak przy wrzuceniu do morza. Woda morska zamyka obwód czujnika, radiopława przechodzi w tryb alarmowy i nadaje prawdziwy sygnał niebezpieczeństwa. Test wykonuje się na sucho, wyłącznie funkcją TEST.

Prosta wskazówka na egzamin: każda odpowiedź, w której test wymaga kontaktu z wodą, zwierania styków albo reakcji RCC, jest błędna. Poprawny test to zawsze przełącznik TEST i instrukcja na obudowie.

Kolejny materiał z tej części kursu omawia zasilanie radiopławy i wymagany czas pracy jej baterii. Jak cały system satelitarny odbiera alarm i przekazuje go do RCC, wyjaśnia materiał COSPAS-SARSAT - satelity, LUT, MCC, a miejsce radiopławy wśród urządzeń bezpieczeństwa pokazuje materiał o systemie GMDSS. Przebieg samej akcji ratowniczej opisuje Akcja SAR.

Co zapamiętać

  • Radiopława COSPAS-SARSAT ma wbudowany nadajnik naprowadzający (121,5 MHz) do lokalizacji końcowego miejsca katastrofy przez jednostki SAR. Nie ma sygnalizatora dźwiękowego, a jej światło jest błyskowe, nie ciągłe.
  • Uruchamia się automatycznie przez zwalniak hydrostatyczny, gdy statek tonie, albo ręcznie przełącznikiem. Nie ma kodu do wpisania, a RCC nie może jej włączyć zdalnie.
  • Rejestracja radiopławy: Urząd Lotnictwa Cywilnego w Warszawie. UKE wydaje pozwolenie radiowe, MRCC Gdynia prowadzi akcje SAR - żaden z nich nie rejestruje radiopławy.
  • Test: raz w miesiącu, zgodnie z instrukcją na obudowie. Nigdy przez pełne uruchomienie ani przez wrzucenie do wody.
  • Na obudowie: tabliczka z kodem identyfikacyjnym zaprogramowanym w nadajniku. EPIRB nie ma wbudowanego transpondera radarowego (SART to osobne urządzenie).
  • Fałszywe uruchomienie: natychmiast wyłącz i powiadom najbliższe RCC. Samo wyłączenie lub powiadomienie statków w pobliżu nie odwołuje alarmu.
  • Na tratwie: uruchom, przywiąż do tratwy, wrzuć do wody. Nie trzymaj jej wysoko na tratwie i nie wrzucaj bez linki.
  • Procedura testu: zdejmij z obudowy, przesuń dźwignię na TEST, obserwuj zgodnie z opisem na obudowie. Nie zwieraj styków wodnych i nie zanurzaj w wodzie morskiej.