AIS-SART - zasięg, identyfikator 970, symbol

AIS-SART to drugi, obok radarowego SART, transponder, który pomaga ratownikom odnaleźć rozbitków. Choć nazwy są podobne, urządzenia działają zupełnie inaczej, a egzamin SRC bardzo chętnie korzysta z tej różnicy przy układaniu błędnych odpowiedzi. W tym materiale poznasz, z czym współpracuje AIS-SART, jakie ma minimalne zasięgi wykrycia, jak zbudowany jest jego numer identyfikacyjny i jak wygląda na ekranie mapy elektronicznej. Przy każdym pytaniu dowiesz się też, dlaczego pozostałe odpowiedzi odpadają.

Czym jest AIS-SART

AIS-SART to przenośny nadajnik poszukiwawczo-ratowniczy, który po uruchomieniu sam ustala swoją pozycję z odbiornika GNSS (np. GPS) i rozsyła ją w postaci komunikatów systemu AIS. Można o nim myśleć jak o retransmiterze pozycji: zamiast czekać, aż ktoś go „zapyta”, nadaje co chwilę informację „tu jestem” razem z własnym numerem identyfikacyjnym.

Porównanie z radarowym SART pomaga uporządkować wiedzę:

• Radarowy SART pracuje w paśmie X (ok. 9 GHz) i milczy, dopóki nie pobudzi go impuls radaru. Jego odpowiedź widać na ekranie radaru jako charakterystyczny ciąg ech, opisany w materiale Obraz SART na ekranie radaru. Szczegóły znajdziesz w materiale Radarowy SART - działanie i pasmo 9 GHz.
• AIS-SART pracuje w paśmie VHF, na dwóch kanałach przeznaczonych dla systemu AIS: AIS 1 (161,975 MHz) i AIS 2 (162,025 MHz). Nie odpowiada na radar i nie tworzy echa radarowego. Jego sygnał odbierają urządzenia AIS, a pozycja pojawia się na ekranie AIS, plotera lub mapy elektronicznej.

Na tych samych kanałach AIS działają również osobiste radiopławy AIS, na przykład te używane przy wypadnięciu człowieka za burtę. Łączy je jedna cecha: alarmują jednostki znajdujące się w pobliżu, a nie ośrodki na lądzie przez satelity. Obydwa typy SART należą do wyposażenia ratunkowego systemu GMDSS, opisanego w materiale system GMDSS.

Współpraca z AIS

Pytanie egzaminacyjne brzmi: z czym współpracuje transponder AIS-SART? Poprawna odpowiedź to transpondery AIS znajdujące się na statkach. Komunikat z AIS-SART jest odbierany dokładnie tą samą drogą, co komunikaty innych jednostek w systemie AIS, dlatego każdy statek z działającym urządzeniem AIS w zasięgu zobaczy pozycję rozbitków.

Dwa dystraktory dotyczą radarów i oba odrzucisz tym samym argumentem - AIS-SART w ogóle nie pracuje z radarami:

• Wszystkie radary pracujące w paśmie X - to cecha radarowego SART, nie AIS-SART. Kto pomyli oba urządzenia, wybierze tę odpowiedź, dlatego warto zapamiętać parę: radarowy SART = radar pasma X, AIS-SART = VHF i AIS.
• Wszystkie radary w paśmie S - ta odpowiedź jest błędna podwójnie. AIS-SART nie współpracuje z żadnym radarem, a radarowy SART odpowiada wyłącznie radarom pasma X. Pasmo S nie pasuje więc do żadnego z transponderów.

Zasięg ze statku

Minimalny zasięg wykrycia AIS-SART przez jednostkę, której antena jest zamontowana na wysokości 15 m nad poziomem morza, wynosi 5 NM (mil morskich). Ten wymóg pochodzi z rezolucji IMO MSC.246(83), według której AIS-SART powinien być wykrywalny z odległości 5 mil morskich nad wodą. Norma IEC 61097-14 doprecyzowuje warunki: antena stacji odbiorczej AIS na wysokości co najmniej 15 m npm, a antena AIS-SART na wysokości 1 m npm.

Fale VHF rozchodzą się niemal jak światło, czyli w linii prostej, dlatego zasięg jest ograniczony horyzontem radiowym. O tym, jak daleko statek odbierze AIS-SART, decyduje więc wysokość anteny odbiorczej. Wymóg minimalny opisuje typową sytuację: antena AIS na maszcie statku 15 m nad wodą i AIS-SART na tratwie ratunkowej z anteną zaledwie 1 m nad powierzchnią. W takich warunkach statek powinien odebrać sygnał z co najmniej 5 mil.

Odpowiedzi w tym pytaniu mają tę samą wysokość anteny, różnią się tylko liczbą mil:

• Minimum 5 NM - to odpowiedź poprawna. Dokładnie taką wartość podaje rezolucja IMO MSC.246(83), a norma IEC 61097-14 wiąże ją z anteną odbiorczą na wysokości 15 m npm, czyli z warunkiem podanym w pytaniu.
• Minimum 10 NM - to pułapka. Około 10 mil to zasięg, który AIS-SART często osiąga w praktyce i który producenci podają jako typowy. Pytanie dotyczy jednak wymogu minimalnego, a ten wynosi 5 NM.
• Minimum 15 NM - to wartość zawyżona. Nie występuje w wymaganiach dla AIS-SART, a liczba 15 w pytaniu opisuje wysokość anteny w metrach, nie zasięg w milach. Wymóg minimalny wynosi 5 NM, a nie 15 NM.

Najprościej zapamiętać to tak: poprawne dla AIS-SART jest 5 NM, 10 NM to zasięg typowy, a 15 NM nie jest wymogiem.

Zasięg z powietrza

Ta sama zasada horyzontu działa na korzyść ratowników lotniczych. Samolot poszukiwawczy na wysokości 1000 m ma antenę wielokrotnie wyżej niż statek, więc jego horyzont radiowy sięga znacznie dalej. W pytaniu egzaminacyjnym o samolot na wysokości 1000 m poprawną odpowiedzią jest 30 NM.

Dystraktory odrzucisz, pamiętając, że pytamy o wartość minimalną i o urządzenie małej mocy pracujące w VHF:

• 50 NM - to więcej niż minimalny wymagany zasięg. Pytanie nie dotyczy tego, co może się udać w wyjątkowo dobrych warunkach, tylko wartości minimalnej, o którą pyta klucz dla samolotu na wysokości 1000 m. Ta wartość to 30 NM.
• Powyżej 100 NM - to wartość nierealna. Fale VHF są ograniczone horyzontem, a AIS-SART nadaje z niewielką mocą z poziomu tratwy. Nawet z wysokości 1000 m nie da się wykryć go ze stu mil.

Warto zestawić obie liczby: statek z anteną na 15 m - 5 NM, samolot na 1000 m - 30 NM. Pierwsza wartość to wymóg minimalny z rezolucji IMO i normy IEC dla AIS-SART. Druga pochodzi z pytania egzaminacyjnego - norma dla AIS-SART nie podaje zasięgu dla samolotu, więc traktuj 30 NM jako odpowiedź z klucza, a nie liczbę z normy. Wspólna jest zasada: im wyżej antena odbiorcza, tym dalej sięga horyzont radiowy.

Prefiks 970

Każdy AIS-SART ma własny, 9-cyfrowy numer identyfikacyjny, zaprogramowany fabrycznie przez producenta. Numer ten jest nadawany w każdym komunikacie razem z pozycją i to właśnie po nim jednostki ratownicze rozpoznają, że widzą środek ratunkowy, a nie zwykły statek.

Najważniejsza cecha tego numeru: zawsze zaczyna się od cyfr 970. Prefiks 970 jest zarezerwowany dla urządzeń AIS-SART, więc sam początek numeru mówi, z jakim typem nadajnika masz do czynienia.

Dlaczego urządzenie ma własny numer, a nie numer statku? AIS-SART jest przenośny - trafia na tratwę, może zostać przeniesiony na inną jednostkę albo do innej tratwy. Gdyby nadawał numer statku macierzystego, trzeba by go przeprogramowywać przy każdej zmianie, a na ekranie wyglądałby jak zwykła jednostka.

Na egzaminie ten temat pojawia się w dwóch pytaniach.

Jakie informacje są zakodowane w AIS-SART? Poprawna odpowiedź to 9-cyfrowy numer identyfikacyjny transpondera. Pozostałe odrzucasz tak:

• MMSI statku - AIS-SART nie nadaje MMSI statku, na którym się znajduje. Ma własny identyfikator, niezależny od jednostki.
• CALL SIGN i MMSI statku - ta odpowiedź dokłada jeszcze sygnał wywoławczy, ale błąd jest ten sam. Dane statku macierzystego, ani MMSI, ani sygnał wywoławczy, nie wchodzą w skład komunikatu AIS-SART. Urządzenie nadaje swoją pozycję i swój numer.

Które zdanie jest prawdziwe? Poprawne jest zdanie, że numer identyfikacyjny AIS-SART zawsze rozpoczyna się ciągiem cyfr 970. Pozostałe:

• AIS-SART nie ma nadanego numeru identyfikacyjnego - fałsz. Ma własny 9-cyfrowy numer i nadaje go w każdym komunikacie. Bez niego ratownicy nie mogliby odróżnić sygnału ratunkowego od innych celów AIS.
• Numer jest taki sam jak MMSI statku, na którym znajduje się transponder - fałsz. To odrębny identyfikator z prefiksem 970. Dzięki temu na ekranie AIS-SART jest widoczny jako środek ratunkowy, a nie jako kolejny statek.

Kod producenta

Numer AIS-SART ma stałą budowę, którą warto umieć rozłożyć na części:

Weźmy numer z pytania egzaminacyjnego: 970091129.

• 970 - prefiks, który mówi, że to AIS-SART,
• 09 - kod producenta transpondera,
• 1129 - numer kolejny konkretnego urządzenia tego producenta.

Cyfry 09 oznaczają więc kod identyfikacyjny producenta. Dystraktory biorą się z przenoszenia na AIS-SART budowy zwykłego numeru MMSI:

• Przynależność do rejonu geograficznego - numer AIS-SART nie mówi nic o obszarze. Informację o tym, gdzie znajduje się urządzenie, przekazuje dopiero pozycja z GNSS nadawana w komunikacie, a nie cyfry identyfikatora.
• Numer identyfikacyjny państwa bandery - zwykły numer MMSI statku zawiera trzycyfrowy kod kraju (MID). Numer AIS-SART zaczyna się jednak od stałego prefiksu 970, a nie od kodu kraju, i nie zawiera go również w dalszej części. Cyfry 09 to kod producenta, nie państwa.

Symbol IMO

Żeby sygnał AIS-SART nie zginął wśród dziesiątek zwykłych celów AIS, IMO ustaliła dla niego osobny symbol na mapie elektronicznej: czerwony okrąg ze skrzyżowanymi w środku liniami ciągłymi, czyli krzyż wpisany w okrąg.

Kształt jest celowo inny niż znak statku. Oficer wachtowy, widząc ten symbol, od razu wie, że nie patrzy na jednostkę w ruchu, tylko na miejsce, w którym ktoś potrzebuje ratunku.

Dystraktory różnią się od poprawnej odpowiedzi jednym szczegółem, dlatego czytaj je uważnie:

• Migający statek w kolorze czerwonym - AIS-SART nie jest pokazywany jako statek, nawet wyróżniony kolorem. Ma własny, dedykowany znak celu ratunkowego.
• Kwadrat ze skrzyżowanymi w środku liniami ciągłymi w kolorze czerwonym - kolor i krzyż się zgadzają, ale kształt nie. Symbol AIS-SART to okrąg, a nie kwadrat.

Wskazówka do zapamiętania: okrąg z krzyżem - kształt przypomina koło ratunkowe widziane z góry.

Co zapamiętać

• AIS-SART pracuje w paśmie VHF, na kanałach AIS 1 (161,975 MHz) i AIS 2 (162,025 MHz), i nadaje swoją pozycję z GNSS.
• Współpracuje z transponderami AIS na statkach - nie z radarami pasma X (to radarowy SART) ani pasma S.
• Minimalny zasięg wykrycia przez jednostkę z anteną na 15 m npm (antena AIS-SART 1 m npm): 5 NM (nie 10 NM, bo to zasięg typowy, i nie 15 NM).
• W pytaniu o samolot na wysokości 1000 m poprawna odpowiedź to 30 NM (nie 50 NM i nie powyżej 100 NM) - to wartość z klucza egzaminacyjnego, nie z normy dla AIS-SART.
• AIS-SART ma własny 9-cyfrowy numer identyfikacyjny - nie nadaje MMSI ani sygnału wywoławczego statku.
• Numer zawsze zaczyna się od 970; nie jest równy MMSI statku i zawsze istnieje.
• Budowa numeru: 970 + 2 cyfry kodu producenta + 4 cyfry numeru kolejnego. W 970091129 cyfry 09 to kod producenta, nie rejon geograficzny i nie kraj bandery.
• Symbol IMO na mapie elektronicznej: czerwony okrąg ze skrzyżowanymi liniami ciągłymi - nie migający statek i nie kwadrat.

Slug: radioplawa-ais-automatic-identification-system