Radiotelefon przydaje się najbardziej wtedy, gdy na statku dzieje się coś złego. A to właśnie w takich chwilach główne zasilanie statku bywa niepewne: silnik stoi, prądnica nie pracuje, instalacja jest zalana albo wyłączona. Dlatego stacja radiowa nie może polegać wyłącznie na zasilaniu z sieci statkowej i potrzebuje własnego zapasu energii. Tym zapasem są akumulatory. Ten materiał otwiera blok o akumulatorach: wyjaśnia, po co się je instaluje, jaką rolę pełnią dla łączności w niebezpieczeństwie i jakiego typu akumulatory spotkasz na egzaminie SRC. To orientacja, a nie zestaw wartości do wykucia - liczby i szczegóły obsługi omawia kolejny materiał.
Po co akumulatory
Akumulator to urządzenie, które magazynuje energię w postaci chemicznej i oddaje ją jako prąd elektryczny wtedy, gdy jest potrzebny. W przeciwieństwie do baterii jednorazowej akumulator można wielokrotnie ładować: gdy statek ma sprawne zasilanie główne, akumulatory są doładowywane, a gdy zasilanie zanika, same zaczynają zasilać odbiorniki.
Na statku pełnią więc rolę rezerwy energii. Nie są podstawowym źródłem zasilania na co dzień, tylko zabezpieczeniem na sytuację, w której to podstawowe źródło zawiedzie. Taka sytuacja nie jest wyjątkiem z podręcznika. Do utraty zasilania mogą doprowadzić:
- awaria silnika lub prądnicy,
- pożar albo zalanie maszynowni lub rozdzielnicy,
- celowe wyłączenie instalacji, na przykład przy gaszeniu pożaru,
- uszkodzenie kadłuba i przechył, przy którym część urządzeń przestaje działać.
W każdym z tych przypadków załoga może potrzebować pomocy z zewnątrz, a żeby o nią poprosić, musi mieć czym nadać wezwanie. Akumulator sprawia, że łączność nie kończy się w tym samym momencie, w którym kończy się prąd z sieci statkowej.
Prąd stały
Akumulator dostarcza prąd stały (w skrócie DC, od angielskiego direct current). Urządzenia radiowe na statku, w tym radiotelefon VHF, są przystosowane do zasilania prądem stałym, więc akumulator może je zasilać bezpośrednio, bez przetwarzania energii w dodatkowych urządzeniach. To jeden z powodów, dla których rezerwowe zasilanie stacji radiowej opiera się właśnie na akumulatorach.
Zasilanie radia
W materiale o systemie GMDSS omówiliśmy urządzenia, dzięki którym statek może zaalarmować służby ratownicze i prowadzić dalszą korespondencję w niebezpieczeństwie. Wszystkie te urządzenia mają jedną wspólną cechę: bez zasilania są bezużyteczne. Radiotelefon z DSC, który stracił prąd, nie nada alarmu, nie odbierze potwierdzenia i nie pozwoli prowadzić łączności z ratownikami.
Z tego wynika główna zasada, którą warto zrozumieć przed wejściem w szczegóły: stacja radiowa statku powinna mieć źródło zasilania niezależne od głównej instalacji statku. Tym źródłem jest zestaw akumulatorów, często nazywany baterią akumulatorów. Gdy zasilanie główne działa, akumulatory czekają naładowane. Gdy zanika, przejmują zasilanie urządzeń radiowych i pozwalają nadal nadawać i odbierać.
Autonomia łączności
Znaczenie akumulatorów najlepiej widać na przykładzie akcji ratowniczej. Jak opisuje materiał Akcja SAR, alarm to dopiero początek. Po nim przychodzi potwierdzenie odbioru, korespondencja z ośrodkiem koordynującym, ustalanie pozycji i rodzaju niebezpieczeństwa, a czasem długie oczekiwanie na przybycie pomocy. Przez cały ten czas statek w niebezpieczeństwie powinien pozostać w kontakcie radiowym. Akumulatory dają stacji radiowej tę autonomię: możliwość pracy przez pewien czas bez jakiegokolwiek zasilania z zewnątrz.
To samo dotyczy statku, który idzie z pomocą innej jednostce albo przekazuje alarm w jej imieniu. Jego łączność również nie może zależeć od tego, czy w danej chwili pracuje prądnica.
Akumulatory a baterie EPIRB
Na kursie SRC łatwo pomylić dwa różne źródła energii, bo w obu przypadkach mowa o zasilaniu bateryjnym urządzeń bezpieczeństwa:
- akumulatory statkowe zasilają stację radiową zamontowaną na statku. Są ładowane z instalacji statku i służą jako rezerwa, gdy zasilanie główne zawiedzie.
- bateria radiopławy EPIRB jest wbudowana w samą radiopławę. Jest to bateria jednorazowa, której nie ładuje się z akumulatorów stacji radiowej. Jej wymagany czas pracy omawia materiał Baterie EPIRB - 48 h.
Ten blok dotyczy wyłącznie pierwszej grupy, czyli akumulatorów stacji radiowej statku. Baterie radiopław i transponderów mają na egzaminie własne pytania, omawiane w materiałach o tych urządzeniach.
Typ kwasowy
Akumulatory mogą być zbudowane w różnych technologiach. W pytaniach egzaminu SRC pojawia się jeden typ: akumulator kwasowy, nazywany też kwasowo-ołowiowym. To klasyczna i od dawna stosowana na statkach konstrukcja, w której energia jest gromadzona dzięki reakcji chemicznej między płytami ołowianymi a płynnym elektrolitem.
Na tym etapie wystarczy zapamiętać trzy rzeczy:
- akumulator kwasowy zawiera elektrolit, czyli płyn, w którym zachodzą reakcje chemiczne podczas ładowania i rozładowania,
- stan akumulatora kwasowego można ocenić na podstawie pomiarów, a nie tylko po tym, czy radio w ogóle się włącza,
- akumulator kwasowy wymaga regularnej obsługi, a jego ładowanie i przechowywanie trzeba prowadzić z zachowaniem zasad bezpieczeństwa.
Właśnie dlatego egzamin poświęca akumulatorom kwasowym osobną grupę pytań. Pytania te sprawdzają, czy radiooperator potrafi ocenić, czy bateria jest gotowa do pracy, i czy wie, jak o nią dbać, żeby w chwili zagrożenia nie okazała się rozładowana albo uszkodzona.
Dobre nawyki
Bez wchodzenia w szczegóły techniczne można już teraz wskazać ogólny kierunek dobrej praktyki. Akumulatory stacji radiowej powinny być:
- utrzymywane w stanie naładowanym, bo rezerwa energii ma sens tylko wtedy, gdy jest gotowa w chwili awarii,
- regularnie sprawdzane, bo zużycie akumulatora postępuje stopniowo i łatwo go przeoczyć, jeśli na co dzień statek korzysta z zasilania głównego,
- obsługiwane zgodnie z zasadami dla akumulatorów kwasowych, zarówno przy ładowaniu, jak i przy uzupełnianiu elektrolitu.
Konkretne wartości pomiarowe, sposób oceny stanu naładowania i objawy uszkodzenia akumulatora to już materiał egzaminacyjny, który ma swoje dokładne odpowiedzi.
Co dalej
Kolejny materiał w ścieżce przechodzi od roli akumulatorów do ich budowy i obsługi. Omawia skład elektrolitu w akumulatorze kwasowym, napięcie ogniwa i całej baterii, gęstość elektrolitu i to, co mówi ona o stanie naładowania, wpływ temperatury na pojemność, zasady uzupełniania elektrolitu, bezpieczeństwo podczas ładowania oraz objawy zasiarczenia. Tam znajdują się wszystkie pytania egzaminacyjne z tego bloku i to tam trzeba zapamiętać konkretne liczby.
Przy czytaniu następnego materiału warto pamiętać o tym wprowadzeniu. Każda z tych liczb odpowiada w gruncie rzeczy na jedno pytanie: czy akumulator stacji radiowej jest gotowy przejąć zasilanie, gdy zawiedzie instalacja statku.
Co zapamiętać
- Akumulator magazynuje energię chemicznie i oddaje ją jako prąd elektryczny. Można go wielokrotnie ładować.
- Na statku akumulatory pełnią rolę rezerwy energii dla stacji radiowej, gdy zasilanie główne zawiedzie, na przykład przy awarii silnika, pożarze albo zalaniu.
- Akumulator dostarcza prąd stały (DC), którym można bezpośrednio zasilać urządzenia radiowe.
- Akumulatory zapewniają autonomię łączności w niebezpieczeństwie i w czasie akcji SAR: statek może nadać alarm i prowadzić dalszą korespondencję bez zasilania z sieci statkowej.
- Akumulatory statkowe to co innego niż jednorazowa bateria radiopławy EPIRB, która nie jest ładowana z instalacji statku.
- Na egzaminie SRC pytania dotyczą akumulatorów kwasowych. Akumulator kwasowy zawiera elektrolit i wymaga regularnej obsługi.
- Dobra praktyka: akumulatory utrzymuje się w stanie naładowanym i regularnie sprawdza. Konkretne wartości i zasady obsługi omawia kolejny materiał.
Slug: akumulatory-statkowe-wprowadzenie
