Gdy radar jednostki ratowniczej pobudzi transponder SART, na ekranie pojawia się charakterystyczny znak, którego nie da się pomylić ze zwykłym echem. Ten znak zmienia jednak kształt w miarę podchodzenia do tratwy: najpierw są to kropki, potem łuki, a na samym końcu pełne okręgi. Na egzaminie SRC pytania dotyczą właśnie tej przemiany, sposobu odczytania pozycji rozbitków z ekranu, tego, skąd rozbitkowie wiedzą o wykryciu, oraz dwóch regulacji radaru: odstrojenia i wzmocnienia. Ten materiał omawia każdy z tych tematów i pokazuje, jak odrzucać błędne odpowiedzi.

Jeśli nie znasz jeszcze samego urządzenia, zacznij od materiału Radarowy SART - działanie i pasmo 9 GHz. Z jak daleka statek i helikopter mogą w ogóle wykryć transponder, wyjaśnia materiał Zasięg SART - wysokość, helikopter. Tutaj zakładamy, że sygnał SART już jest na ekranie, i uczymy, jak go czytać.

Kropki z daleka

Na ekranie radaru typu PPI własny statek znajduje się w środku obrazu, a echa leżą wokół niego zgodnie z namiarem i odległością. Odpowiedź SART widziana z większej odległości ma postać linii 12 równomiernie rozłożonych kropek. Linia ta leży wzdłuż namiaru na transponder: zaczyna się w miejscu, w którym znajduje się tratwa, i biegnie dalej na zewnątrz, w stronę krawędzi ekranu.

Kropek jest kilkanaście, choć transponder jest jeden. Nie oznaczają one kilku obiektów: to jedna odpowiedź SART, którą radar pokazuje jako ciąg ech ułożonych jedno za drugim wzdłuż namiaru. Na ekranie wygląda to jak przerywana linia skierowana od tratwy w stronę krawędzi obrazu.

Taki obraz kropek utrzymuje się na dystansie kilku mil. Przy odległości 2, 3 czy 5 mil sygnał SART to wciąż linia kropek, a nie łuki ani okręgi. To obserwacja, która przyda się przy odrzucaniu dystraktorów w kolejnych sekcjach.

Łuki bliżej

Gdy jednostka ratownicza podchodzi do rozbitków, sygnał transpondera staje się coraz silniejszy. W pewnym momencie jest tak silny, że radar odbiera go nie tylko wtedy, gdy antena jest skierowana dokładnie na tratwę, ale także przy lekko obróconej antenie - przez tak zwane listki boczne anteny radaru. Każda kropka zaczyna się wtedy rozciągać w bok: najpierw kropki się podwajają, potem wydłużają, aż zamieniają się w łuki.

Egzaminacyjna granica tej fazy to odległość poniżej 1 mili. Właśnie wtedy obraz SART przyjmuje postać łuków. W pytaniu „Sygnał z transpondera radarowego widziany jest na ekranie radaru...” poprawna jest odpowiedź w postaci łuków przy odległości do rozbitków poniżej 1 mili. To pytanie występuje w banku w dwóch wersjach z tym samym kluczem, więc jedna zasada wystarcza na obie. Dystraktory odrzucisz tak:

  • Łuki poniżej 3 mil - za daleko. Przy 3 milach sygnał SART jest jeszcze linią kropek. Łuki wymagają znacznie silniejszego sygnału, który pojawia się dopiero w okolicy 1 mili.
  • Koncentryczne okręgi poniżej 5 mil - błąd podwójny. Przy 5 milach obraz to wciąż kropki, a okręgi są ostatnią fazą obrazu, która pojawia się dopiero po łukach, bardzo blisko tratwy.

Okręgi bardzo blisko

Gdy statek podchodzi jeszcze bliżej, łuki wydłużają się coraz bardziej, aż zamykają się w pełne, koncentryczne okręgi wokół środka ekranu. To końcowa faza obrazu i znak, że jednostka ratownicza jest praktycznie na pozycji rozbitków.

Egzaminacyjna granica tej fazy to odległość poniżej 0,1 mili, czyli około 185 metrów. W pytaniu o koncentryczne okręgi poprawna jest odpowiedź przy odległości do rozbitków poniżej 0,1 mili. Dystraktory:

  • Okręgi poniżej 1 mili - to granica łuków, a nie okręgów. Przy odległości rzędu mili obraz dopiero zamienia się z kropek w łuki. Pełne okręgi pojawiają się dziesięć razy bliżej.
  • Okręgi poniżej 2 mil - przy 2 milach sygnał SART jest jeszcze linią kropek. Do okręgów brakuje jeszcze całej fazy łuków.

Całą przemianę najłatwiej zapamiętać jako jedną sekwencję: kropki z daleka, łuki poniżej 1 mili, okręgi poniżej 0,1 mili. W każdym pytaniu o kształt obrazu sprawdź, czy podana odległość pasuje do właściwej fazy. Jeżeli pytanie łączy okręgi z odległością liczoną w milach, a nie w dziesiątych częściach mili, jest to dystraktor.

Gdzie pozycja

Sam obraz SART to dopiero połowa zadania. Ratownik musi jeszcze odczytać z ekranu, gdzie dokładnie znajduje się tratwa. Zasada jest jedna dla obu faz obrazu: pozycję rozbitków wyznacza element najbliższy środka ekranu, czyli najbliższy własnemu statkowi, mierzony wzdłuż linii namiaru.

Wynika to z tego, jak powstaje obraz. Linia kropek zaczyna się przy transponderze i biegnie od niego na zewnątrz, w stronę większych odległości. Kolejne kropki nie oznaczają kolejnych obiektów, tylko kolejne echa tej samej odpowiedzi, narysowane coraz dalej. Tratwa leży więc na początku linii, a nie na jej końcu. Dokładniej: odległość do transpondera to odległość od środka ekranu do pierwszej kropki pomniejszona o co najmniej 150 m. Tratwa jest więc odrobinę bliżej niż pierwsza kropka, ale na pewno nie dalej.

Najbliższa kropka

Gdy na ekranie widać linię kropek, pozycję rozbitków wyznacza najbliższa kropka. Dystraktory w tym pytaniu:

  • Najdalsza kropka - to koniec linii ech, który leży najdalej od tratwy. Wskazanie go jako pozycji rozbitków skierowałoby jednostkę ratowniczą za daleko.
  • Najdalszy łuk - błąd podwójny. Łuki pojawiają się dopiero z bliska, a gdy są na ekranie, pozycję i tak wyznacza ten najbliższy, nie najdalszy. Przy obrazie kropek odpowiedź o łuku w ogóle nie pasuje do sytuacji.

Najbliższy łuk

Gdy jednostka jest już blisko i obraz zamienił się w łuki, zasada się nie zmienia, zmienia się tylko kształt: pozycję rozbitków wyznacza najbliższy łuk. Dalsze łuki, a później okręgi, rozwijają się od miejsca, w którym znajduje się transponder, w kierunku większych odległości. Dystraktory:

  • Najdalszy łuk - leży dalej od środka ekranu niż rzeczywista pozycja SART. To koniec obrazu, a nie jego początek.
  • Najdalsza kropka - przy obrazie łuków kropek już nie ma, a nawet w fazie kropek pozycję wyznaczała najbliższa, a nie najdalsza z nich.

Jedna reguła obsługuje oba pytania: zawsze najbliższy element do środka ekranu. Słowo „najdalszy” lub „najdalsza” w odpowiedzi oznacza dystraktor, niezależnie od tego, czy chodzi o kropkę, czy o łuk.

Sygnał dla rozbitków

Rozbitkowie w tratwie nie widzą ekranu radaru jednostki ratowniczej. Mimo to mogą dowiedzieć się, że ich transponder został wykryty. Informuje ich o tym sam SART: gdy odbierze impulsy radaru i zacznie odpowiadać, uruchamia sygnalizację świetlną lub akustyczną - migające światło albo sygnał dźwiękowy na obudowie urządzenia.

Dla rozbitków to ważna informacja praktyczna i psychologiczna. Oznacza, że w zasięgu transpondera pracuje radar jednostki, która przeszukuje ich rejon. Można przygotować środki sygnalizacyjne i wypatrywać statku lub helikoptera.

W pytaniu „Rozbitkowie mogą poznać, że sygnał z transpondera radarowego został wykryty...” poprawna jest odpowiedź przez sygnalizację świetlną lub akustyczną na transponderze. Dystraktory:

  • Powiadomienie przez przenośny radiotelefon VHF - SART jest urządzeniem wyłącznie radarowym. Odpowiada na impulsy radaru i nie ma żadnego połączenia z radiotelefonem VHF. Pobudzenie transpondera nie wysyła żadnej wiadomości głosowej ani cyfrowej, a rozbitkowie mogą w tym czasie w ogóle nie mieć włączonego radiotelefonu.
  • Rozbitkowie nie wiedzą, czy zostali wykryci - to nieprawda, bo SART jest zaprojektowany właśnie po to, żeby o pobudzeniu informować. Światło i dźwięk włączają się w chwili odebrania impulsów radaru.

Opady i odstrojenie

Deszcz, śnieg i grad dają na ekranie radaru rozległe, rozmyte echa, które mogą zasłonić słaby sygnał SART. Do wyeliminowania takich zakłóceń przy wykrywaniu transpondera stosuje się odstrojenie odbiornika radaru.

Lekkie odstrojenie odbiornika osłabia echa od opadów, ale nie osłabia odpowiedzi transpondera. SART przemiata cały zakres częstotliwości radarowego pasma 9 GHz, więc jego sygnał nadal trafia w odstrojony odbiornik i pozostaje widoczny. Efekt jest taki, że zakłócenia od opadów bledną, a znak SART wyraźnie odcina się od tła.

Odstrojenie ma jednak koszt. Odbiornik słabiej widzi wtedy również inne, zwykłe echa - statki, brzeg, pławy. Dlatego po zakończeniu obserwacji transpondera radar trzeba jak najszybciej przywrócić do normalnego strojenia, żeby nie przegapić echa ważnego dla nawigacji i unikania kolizji.

W pytaniu o eliminowanie zakłóceń od opadów przy wykrywaniu transpondera poprawna jest odpowiedź odstrojenie odbiornika radaru. Dystraktory:

  • Zmiana zakresu radaru - zakres zmienia tylko skalę obrazu, czyli to, jak duży obszar wokół statku widać na ekranie. Echa opadów pozostają widoczne na każdym zakresie, tylko w innej skali.
  • Zmiana jasności zobrazowania - jasność rozjaśnia lub przyciemnia cały obraz jednakowo. Echa opadów i sygnał SART zmieniają się razem, więc nie da się w ten sposób oddzielić jednego od drugiego.

Przywracanie kropek

Z bliska pojawia się problem odwrotny do słabego sygnału: odpowiedź SART jest tak silna, że łuki zajmują dużą część ekranu i utrudniają dokładne odczytanie namiaru i odległości. W takiej sytuacji obraz kropek przywraca się przez zmniejszenie wzmocnienia radaru (regulator Gain).

Łuki powstają dlatego, że radar odbiera bardzo silny sygnał SART także przez listki boczne anteny. Zmniejszenie wzmocnienia obniża czułość odbiornika. Słabsze sygnały odbierane przez listki boczne przestają być widoczne, a zostaje tylko najsilniejsza część odpowiedzi, odbierana wtedy, gdy antena jest skierowana prosto na tratwę. Łuki kurczą się z powrotem do kropek i namiar znów da się odczytać precyzyjnie. Po zakończeniu obserwacji wzmocnienie należy przywrócić do normalnego poziomu, żeby nie zgubić słabszych ech nawigacyjnych.

W pytaniu „W sytuacji, gdy na ekranie radaru widoczne są łuki, można przywrócić kropki przez...” poprawna jest odpowiedź zmniejszenie wzmocnienia radaru. Dystraktory:

  • Zmiana jasności zobrazowania - jasność wpływa tylko na sposób wyświetlania obrazu, a nie na czułość odbiornika. Przyciemniony łuk nadal jest łukiem, bo sygnał odbierany przez listki boczne dalej trafia do radaru.
  • Odstrojenie radaru - to regulacja przeznaczona do walki z zakłóceniami od opadów, omówiona w poprzedniej sekcji. Nie służy do usuwania łuków powstających z bliska i dodatkowo osłabia wykrywanie innych ech.

Te dwie regulacje łatwo pomylić, bo w obu pytaniach pojawiają się jako wzajemne dystraktory. Rozróżnij je po problemie: opady - odstrojenie, łuki z bliska - mniejsze wzmocnienie. Jasność nie jest poprawną odpowiedzią w żadnym z tych pytań.

Co zapamiętać

  • Obraz SART zmienia się z odległością: linia 12 kropek z daleka, łuki poniżej 1 mili, koncentryczne okręgi poniżej 0,1 mili.
  • Przy 2, 3 i 5 milach na ekranie są jeszcze kropki - łuki przy 3 milach i okręgi przy 1, 2 czy 5 milach to dystraktory.
  • Linia kropek biegnie wzdłuż namiaru na transponder, od tratwy w stronę krawędzi ekranu.
  • Pozycję rozbitków wyznacza najbliższa kropka albo najbliższy łuk (najbliższy środka ekranu) - nigdy „najdalszy” element.
  • Rozbitkowie wiedzą o wykryciu dzięki sygnalizacji świetlnej lub akustycznej na transponderze - nie przez VHF; SART informuje o pobudzeniu.
  • Zakłócenia od opadów eliminuje odstrojenie odbiornika radaru - nie zmiana zakresu i nie jasność. Po obserwacji wraca się do normalnego strojenia.
  • Łuki zamienia się z powrotem w kropki przez zmniejszenie wzmocnienia radaru - nie jasność i nie odstrojenie. Po obserwacji wraca się do normalnego wzmocnienia.

Slug: obraz-sart-na-ekranie-radaru-kropki-luki-okregi