Radiotelefon na jachcie pracuje w paśmie VHF, ale nie korzysta z całego tego pasma, tylko z jego niewielkiego, wydzielonego wycinka. Na egzaminie SRC trzeba umieć rozróżnić trzy rzeczy: granice całego pasma VHF, inną nazwę fal z tego pasma oraz granice morskiego zakresu, w którym pracują radiotelefony morskie. Ten materiał kontynuuje Fale radiowe - wprowadzenie i podaje konkretne wartości, które w tamtym materiale zostały tylko zapowiedziane.
Pasmo VHF
Fale radiowe dzieli się na pasma według częstotliwości. Każde pasmo ma umowną nazwę i ściśle określone granice, a sąsiednie pasma stykają się ze sobą: górna granica jednego jest dolną granicą następnego. Kolejne pasma są dziesięć razy "szersze" od poprzednich, dlatego ich granice to zawsze liczby typu 3, 30, 300 w odpowiednich jednostkach.
VHF (Very High Frequency, czyli bardzo wielka częstotliwość) obejmuje częstotliwości od 30 MHz do 300 MHz. Taki zapis pojawia się na egzaminie w postaci "30 ÷ 300 MHz". To definicja całego pasma, a nie zakresu, z którego korzysta żegluga.
Sąsiednie pasma
Większość błędów w pytaniu o granice VHF wynika z pomylenia go z pasmem leżącym tuż poniżej. Warto więc znać trzy pasma używane w łączności morskiej, ułożone od najniższych częstotliwości:
| Pasmo | Nazwa fal | Zakres częstotliwości | Zastosowanie na morzu |
|---|---|---|---|
| MF | fale średnie | 300 ÷ 3000 kHz | łączność na większe odległości niż VHF |
| HF | fale krótkie | 3 ÷ 30 MHz | łączność dalekiego zasięgu |
| VHF | fale metrowe | 30 ÷ 300 MHz | łączność bliskiego zasięgu, radiotelefon SRC |
Z tabeli wynika, jak odróżnić poprawne granice VHF od błędnych:
- Zakres 3 ÷ 30 MHz to pasmo HF, czyli fale krótkie. Kończy się dokładnie tam, gdzie zaczyna się VHF. Jeśli w odpowiedzi widzisz liczby 3 i 30 MHz, to jest pasmo o jeden stopień niżej.
- Zakres 10 ÷ 100 MHz nie wyznacza granic żadnego standardowego pasma. Zaczyna się w środku HF i kończy w środku VHF, więc łączy fragmenty dwóch różnych pasm. Ta odpowiedź "brzmi okrągło", ale nie pasuje do schematu granic 3 - 30 - 300.
Fale metrowe
Pasma radiowe mają dwie nazwy: jedną od częstotliwości, drugą od długości fali. Wyższa częstotliwość oznacza krótszą falę, więc każdemu przedziałowi częstotliwości odpowiada przedział długości fal. W paśmie VHF, czyli od 30 do 300 MHz, długość fali wynosi od 10 metrów do 1 metra. Stąd inna nazwa fal z tego pasma: fale metrowe. W polskiej literaturze to samo pasmo bywa też nazywane UKF, czyli falami ultrakrótkimi.
Sens tej nazwy jest prosty: długość fali z pasma VHF, także z zakresu, w którym pracują radiotelefony morskie, mierzy się w metrach, a nie w centymetrach ani milimetrach. Jak przeliczyć konkretną częstotliwość na długość fali, omawia osobny materiał w tym bloku.
Fale krótsze niż VHF
W pytaniu o inną nazwę fal VHF pojawiają się dwie nazwy fal znacznie krótszych. Obie należą do pasm o częstotliwościach mierzonych w gigahercach (GHz), czyli tysiące razy wyższych niż VHF:
- Fale centymetrowe mają długość od 1 do 10 cm i odpowiadają pasmu SHF (3 ÷ 30 GHz). Na statku spotkasz je przede wszystkim w radarze, a nie w radiotelefonie.
- Fale milimetrowe mają długość od 1 do 10 mm i odpowiadają pasmu EHF (30 ÷ 300 GHz). To zupełnie inny rząd wielkości niż fale z radiotelefonu VHF.
Prosta kontrola na egzaminie: VHF to megaherce i metry. Centymetry i milimetry należą do pasm gigahercowych.
Zakres morski
Pasmo VHF jest szerokie i dzieli je wiele służb radiowych. Morska służba ruchoma korzysta z wydzielonego fragmentu, który na egzaminie nazywa się morskim zakresem "v". Obejmuje on częstotliwości od 156 MHz do 174 MHz, zapisywane jako "156 ÷ 174 MHz". W tym zakresie leżą wszystkie ponumerowane kanały radiotelefonu morskiego, a podział częstotliwości na kanały określa Regulamin Radiokomunikacyjny w załączniku poświęconym morskiemu pasmu VHF.
Warto zapamiętać relację między dwiema liczbami z tego materiału: zakres morski 156 ÷ 174 MHz mieści się w całym paśmie VHF 30 ÷ 300 MHz. Pierwszy jest wycinkiem drugiego. Na egzaminie te dwa pytania często pojawiają się obok siebie i łatwo pomylić definicję pasma z zakresem używanym przez żeglugę.
Morski zakres VHF służy do łączności bliskiego zasięgu: między jednostkami w swoim pobliżu oraz między statkiem a stacją brzegową. Na nim opiera się obszar morza A1 w systemie GMDSS, opisany w materiale Obszar A1. Urządzenie, które pracuje w tym zakresie, omawia materiał Radiotelefon VHF.
Mylące zakresy
Błędne odpowiedzi w pytaniu o morski zakres "v" to zakresy z innych pasm morskich:
- 10 ÷ 30 MHz to fragment pasma HF (fale krótkie), wykorzystywanego w morskiej łączności dalekiego zasięgu. To nie jest VHF, więc nie może to być morski zakres "v".
- 300 ÷ 3000 kHz to pasmo MF (fale średnie). Żegluga również z niego korzysta, ale to zakres o częstotliwościach wyrażanych w kilohercach, znacznie niższych niż VHF.
Zwróć uwagę na jednostki. Morski zakres "v" leży w paśmie VHF, więc jego granice muszą mieścić się między 30 a 300 MHz. Z trzech odpowiedzi tylko 156 ÷ 174 MHz spełnia ten warunek.
Co zapamiętać
- Pasmo VHF obejmuje częstotliwości 30 ÷ 300 MHz. Zakres 3 ÷ 30 MHz to pasmo HF (fale krótkie), a 10 ÷ 100 MHz nie wyznacza granic żadnego standardowego pasma.
- Fale z pasma VHF to inaczej fale metrowe (w Polsce także UKF). Fale centymetrowe należą do pasma SHF, a milimetrowe do EHF - oba pasma mają częstotliwości w gigahercach.
- Morski zakres "v" to 156 ÷ 174 MHz. To wycinek pasma VHF, w którym leżą kanały radiotelefonu morskiego.
- Zakres 10 ÷ 30 MHz należy do HF, a 300 ÷ 3000 kHz to pasmo MF. Żaden z nich nie jest morskim zakresem "v".
- Szybka kontrola: VHF to megaherce między 30 a 300 i fale o długości liczonej w metrach.
Slug: pasmo-vhf-i-morski-zakres-czestotliwosci
