Identyfikacja stacji - nazwa, znak wywoławczy, MMSI

Każda stacja radiowa na morzu musi umieć jednoznacznie powiedzieć, kim jest, i równie jednoznacznie wskazać, z kim chce rozmawiać. Służą do tego trzy tożsamości: nazwa stacji, znak wywoławczy (call sign) i numer MMSI. Na egzaminie SRC pytania z tego zakresu sprawdzają głównie dwie rzeczy: której identyfikacji używa się w jakim rodzaju łączności oraz kto ją nadaje. W tym materiale porządkujemy obie kwestie i dodatkowo wyjaśniamy, czym jest stacja nadbrzeżna, bo to ona najczęściej jest drugą stroną rozmowy.

Po co identyfikacja

W eterze nie widać rozmówcy. Na kanale roboczym albo na kanale 16 może jednocześnie słuchać kilkadziesiąt stacji, a każda z nich musi bez wątpliwości wiedzieć, czy wywołanie jest skierowane do niej i kto je nadaje. Bez identyfikacji nie da się odpowiedzieć na wywołanie, potwierdzić odbioru ani - co najważniejsze - ustalić, która jednostka nadaje alarm w niebezpieczeństwie.

Dlatego tożsamość radiowa jest przypisana do stacji, a nie do urządzenia czy do osoby, która jest właścicielem jednostki. Warto to zapamiętać od razu, bo egzamin lubi podsuwać odpowiedzi, które brzmią rozsądnie, ale opisują coś zupełnie innego niż tożsamość radiową:

• numer seryjny radiotelefonu to oznaczenie nadane przez producenta urządzenia. Służy do celów fabrycznych i serwisowych, a w łączności radiowej nikt się nim nie posługuje. Radiotelefon można zresztą wymienić na inny egzemplarz, a stacja statkowa nadal pozostaje tą samą stacją;
• nazwa armatora lub właściciela to dana rejestrowa i handlowa. Opisuje, do kogo należy statek, ale nie jest identyfikacją stacji w eterze.

Prawdziwe identyfikacje stacji statkowej są trzy: nazwa, znak wywoławczy i MMSI. Dwie pierwsze są przeznaczone do łączności głosowej, trzecia do łączności cyfrowej.

Nazwa stacji

Najbardziej naturalną identyfikacją jest nazwa: w przypadku statku to nazwa jednostki, w przypadku stacji brzegowej - jej nazwa własna, po której zwykle pada słowo „Radio”. W wywołaniu głosowym przedstawiamy się więc nazwą, a przy jachcie warto dodać, czy jest to jacht żaglowy, czy motorowy, bo sama nazwa niewiele mówi rozmówcy o tym, z jaką jednostką ma do czynienia.

Przykład wywołania stacji brzegowej przez jacht:

POLISH RESCUE RADIO
THIS IS SAILING YACHT ORKAN, ORKAN, OVER

Identyfikacja samą nazwą ma jednak dwie słabości. Po pierwsze, wiele statków na świecie może nosić tę samą nazwę, więc nazwa nie gwarantuje jednoznaczności. Po drugie, przy słabym sygnale i różnicach językowych nazwa bywa trudna do usłyszenia i zapisania. Z tego powodu oprócz nazwy stacja statkowa ma znak wywoławczy.

Szczegóły tego, jak budować wywołanie i odpowiedź w fonii, omawia materiał o wywołaniu i odpowiedzi w fonii.

Znak wywoławczy

Znak wywoławczy (ang. call sign) to urzędowy, niepowtarzalny ciąg liter i cyfr przypisany stacji statkowej, na przykład SP1234. W eterze przekazuje się go literowaniem, czyli w tym przykładzie: Sierra Papa One Two Three Four.

Na egzaminie znak wywoławczy pojawia się w trzech ujęciach. Każde z nich warto mieć dobrze ułożone.

Rodzaj łączności

Znak wywoławczy jest identyfikacją stosowaną w łączności radiotelefonicznej, czyli głosowej. Podaje się go w wywołaniach na kanale 16 i na kanałach roboczych, a także w procedurach w niebezpieczeństwie: w wywołaniu MAYDAY stacja przedstawia się nazwą, znakiem wywoławczym lub innym znakiem rozpoznawczym. Razem z nazwą tworzy więc parę, którą może identyfikować się radiotelefoniczna stacja statkowa - stacja może przedstawić się nazwą, znakiem wywoławczym albo obiema tożsamościami naraz.

Dwie pułapki egzaminacyjne:

• Znak wywoławczy nie jest identyfikacją „jedynie” korespondencji publicznej. Używa się go w każdej kategorii łączności głosowej - w rutynowej, ale też w łączności bezpieczeństwa, pilnej i w niebezpieczeństwie. Słowo „jedynie” zawęża jego zastosowanie, więc taka odpowiedź jest błędna.
• Znak wywoławczy nie jest identyfikacją w DSC. W cyfrowym selektywnym wywołaniu stację rozpoznaje się po numerze MMSI. Litery znaku wywoławczego to narzędzie dla człowieka, który słucha i mówi, a nie adres dla urządzenia cyfrowego.

Kto go nadaje

Znak wywoławczy przydziela administracja krajowa państwa bandery - w Polsce jest to Urząd Komunikacji Elektronicznej (UKE). Administracja nie wymyśla znaków dowolnie: korzysta z międzynarodowej serii znaków wywoławczych, którą Międzynarodowy Związek Telekomunikacyjny (ITU) przypisał danemu krajowi. Dzięki temu znak jest niepowtarzalny w skali całego świata i rozwiązuje problem, którego nie rozwiązuje nazwa - dwa statki o tej samej nazwie mają różne znaki wywoławcze.

Stąd wynikają dwa kolejne odrzucenia na egzaminie:

• znaku wywoławczego nie nadaje właściciel jednostki. Armator nie może go sam utworzyć ani zmienić, bo jest to identyfikator urzędowy;
• znak wywoławczy nie służy tylko do łączności bezpieczeństwa. To ogólna identyfikacja stacji używana we wszystkich rodzajach łączności głosowej, od rutynowej po alarmową.

Znak wywoławczy jest wpisany w dokumenty radiowe statku. Same dokumenty i świadectwa operatora omawia materiał o licencji SRC.

Prefiksy polskie

Ponieważ każdy kraj dostaje od ITU własne serie, po początkowych znakach można rozpoznać państwo, z którego pochodzi stacja. Te początkowe znaki nazywamy prefiksem. Tablicę przydziału serii zawiera art. 19 Regulaminu Radiokomunikacyjnego.

Polsce przydzielono serie zaczynające się od:

HF, SN, SO, SP, SQ, SR, 3Z

Polski znak wywoławczy stacji statkowej zaczyna się od jednego z tych prefiksów, a po nim następują dalsze znaki wskazujące konkretną stację, na przykład SPxxxx albo SQxxxx. Najczęściej spotkasz prefiks SP, ale na egzaminie liczy się cały zestaw - warto zwrócić uwagę, że jest w nim także HF i 3Z, które nie zaczynają się od litery S.

Jak odrzucić błędne zestawy:

• GD, SZ, KO, PL, EU - to nie są polskie serie. Skróty w rodzaju GD czy KO przypominają oznaczenia miast lub portów, ale z prefiksami znaków wywoławczych nie mają nic wspólnego. EU jest serią przydzieloną Białorusi.
• PL1 - PL9 - polskie znaki wywoławcze nie powstają według wzoru „PL i cyfra”. Litery PL kojarzą się z Polską, ale w polskich seriach ich nie ma.

Najprostsza zasada na egzaminie: szukaj zestawu, w którym jest SP razem z sąsiednimi literami S (SN, SO, SQ, SR) oraz HF i 3Z.

MMSI

MMSI (Maritime Mobile Service Identity) to dziewięciocyfrowy numer identyfikacyjny w morskiej służbie ruchomej. Nie jest przeznaczony do mówienia głosem, tylko do systemów cyfrowych: przede wszystkim do cyfrowego selektywnego wywołania DSC, a także do AIS i radiopław awaryjnych. Nazwa i znak wywoławczy są dla ludzi, MMSI jest dla urządzeń.

W DSC numer MMSI pełni rolę adresu. Każde urządzenie uczestniczące w systemie GMDSS ma przydzielony MMSI, a wywołanie DSC trafia do stacji, której numer został wpisany jako adres. Kluczowe dla egzaminu jest to, że MMSI mają zarówno statki, jak i stacje nadbrzeżne. MMSI stacji nadbrzeżnej zaczyna się od dwóch zer, dzięki czemu już po pierwszych cyfrach widać, że adresatem nie jest statek. W numerze zawsze występuje też trzycyfrowy kod kraju, tzw. MID - dla Polski jest to 261.

Z tego wynika poprawna odpowiedź na pytanie, w jakiej łączności stosuje się MMSI: w łączności między statkami i ze stacją nadbrzeżną. Obie relacje są obsługiwane tym samym typem identyfikatora.

Dwie pułapki egzaminacyjne:

• MMSI nie jest identyfikacją łączności radiotelefonicznej. W rozmowie głosowej stacja przedstawia się nazwą lub znakiem wywoławczym. Numer MMSI można co najwyżej wypowiedzieć jako dodatkową informację, ale to nie on jest identyfikacją łączności głosowej.
• MMSI nie służy „jedynie” do łączności między statkami. Skoro stacje nadbrzeżne również mają własne numery MMSI, identyfikator działa także w relacji statek - brzeg. Słowo „jedynie” znowu zawęża odpowiedź.

Dokładną budowę adresu DSC, czyli to, ile zer stoi przed MID dla statku, grupy statków i stacji nadbrzeżnej, omawia materiał o formacie wywołania DSC. Nie myl też MMSI z MSI: MSI to informacje bezpieczeństwa morskiego nadawane między innymi przez NAVTEX, a MMSI to numer identyfikacyjny stacji.

Trzy tożsamości razem

Stacja nadbrzeżna

Drugą stroną wielu rozmów statku jest stacja nadbrzeżna (w praktyce mówi się też: stacja brzegowa). Regulamin Radiokomunikacyjny definiuje ją jako stację lądową w służbie ruchomej morskiej. Sama służba ruchoma morska obejmuje łączność między stacjami nadbrzeżnymi a stacjami statkowymi oraz między stacjami statkowymi wzajemnie. Dla stacji nadbrzeżnej oznacza to łączność w relacji statek - brzeg i brzeg - statek.

To, że stacja stoi na lądzie, nie czyni jej stacją służby lądowej. Liczy się to, z kim prowadzi łączność. Dlatego na egzaminie odrzucasz:

• służbę ruchomą lądową - obejmuje ona łączność stacji bazowych ze stacjami ruchomymi na lądzie (oraz takich stacji między sobą) i w ogóle nie dotyczy statków morskich. Dopisek „w rejonie wybrzeża morskiego” nie zmienia rodzaju służby;
• służbę ruchomą lotniczą - obsługuje ona łączność stacji lotniczych ze statkami powietrznymi. Statki morskie w tej służbie nie występują.

Poprawny opis stacji nadbrzeżnej zawsze łączy dwa elementy: służbę ruchomą morską i relację statek - brzeg, brzeg - statek.

Stacje nadbrzeżne, podobnie jak statki, mają swoją nazwę (zwykle zakończoną słowem „Radio”) i swój numer MMSI zaczynający się od dwóch zer. Jak w praktyce wygląda rozmowa ze stacją nadbrzeżną i czym są listy wywoławcze, omawia materiał o łączności ze stacją nadbrzeżną.

Co dalej

Gdy wiesz już, jak stacje się identyfikują, naturalnym kolejnym krokiem jest sposób, w jaki z tych tożsamości korzysta się w praktyce. W łączności głosowej pomoże materiał o wywołaniu i odpowiedzi w fonii, a w łączności cyfrowej - materiał o formacie wywołania DSC. Gdzie szukać danych identyfikacyjnych innych stacji, wyjaśnia materiał o publikacjach ITU i BHMW.

Co zapamiętać

• Stacja statkowa ma trzy identyfikacje: nazwę, znak wywoławczy i MMSI. Numer seryjny radiotelefonu i nazwa armatora nie są tożsamością radiową.
• Radiotelefoniczna stacja statkowa identyfikuje się znakiem wywoławczym lub nazwą stacji.
• Znak wywoławczy to identyfikacja w łączności radiotelefonicznej - we wszystkich kategoriach, nie jedynie w publicznej i nie w DSC.
• Znak wywoławczy przydziela administracja krajowa (w Polsce UKE) z międzynarodowej serii przypisanej krajowi przez ITU - nie właściciel jednostki i nie tylko na potrzeby łączności bezpieczeństwa.
• Polskie prefiksy znaków wywoławczych: HF, SN, SO, SP, SQ, SR, 3Z. Zestawy GD, SZ, KO, PL, EU oraz PL1 - PL9 są błędne.
• MMSI to dziewięciocyfrowy identyfikator dla łączności cyfrowej, stosowany między statkami i ze stacją nadbrzeżną - nie w łączności radiotelefonicznej i nie jedynie między statkami.
• Stacja nadbrzeżna to stacja w służbie ruchomej morskiej, prowadząca łączność statek - brzeg, brzeg - statek - nie w służbie lądowej i nie w lotniczej.