Radiotelefon VHF ma kilka regulacji, które na pierwszy rzut oka robią podobne rzeczy: wszystkie wpływają na to, co słyszysz z głośnika. Na egzaminie SRC pytania o podwójny nasłuch, blokadę szumów i głośność sprawdzają jednak, czy rozumiesz, co dokładnie robi każda z tych funkcji i w którym miejscu odbiornika działa. W tym materiale rozdzielamy je od siebie tak, żeby żadna odpowiedź nie była zgadywaniem.
Po co nasłuch
Statek wyposażony w radiotelefon VHF powinien przez cały czas słyszeć, co dzieje się na kanale 16. To kanał bezpieczeństwa i wywołań w łączności fonicznej - właśnie na nim nadaje się wywołania MAYDAY, PAN PAN i SECURITE, a także zwykłe wywołania innych stacji. Problem pojawia się wtedy, gdy musisz prowadzić rozmowę albo czekać na odpowiedź na innym kanale, na przykład na kanale roboczym portu czy mariny. Jeśli przełączysz radio tylko na ten kanał, przestajesz słyszeć szesnastkę.
Druga strona tego samego zagadnienia to komfort i jakość odsłuchu. Odbiornik, który nie ma czego odbierać, generuje w głośniku stały szum. Wachta przy takim dźwięku szybko męczy, a zbyt agresywne wyciszenie grozi tym, że słaby, ale ważny sygnał przejdzie niezauważony. Dlatego obok podwójnego nasłuchu warto dobrze zrozumieć blokadę szumów i regulację głośności.
Dual watch
Dual watch (po polsku podwójny nasłuch, na wielu radiotelefonach przycisk opisany jako DW lub DUAL) pozwala pilnować jednocześnie kanału 16 i jednego wybranego kanału roboczego. Radiotelefon ma jeden odbiornik foniczny, więc w rzeczywistości nie słucha obu kanałów w tej samej chwili. Przełącza się między nimi cyklicznie i bardzo szybko: przez większość czasu słucha kanału roboczego, a co chwilę na moment zagląda na kanał 16.
Kanał 16 ma w tym układzie priorytet. Gdy radio wykryje na nim sygnał, zatrzymuje się na szesnastce i przestaje sprawdzać kanał roboczy, dopóki transmisja na 16 trwa. Jeśli ktoś nadaje jednocześnie na obu kanałach, usłyszysz kanał 16. Skutek uboczny jest słyszalny w praktyce: rozmowa na kanale roboczym brzmi lekko przerywana, bo radio co chwilę na ułamek sekundy z niej "wyskakuje". To normalne działanie funkcji, a nie usterka. Przy dłuższej rozmowie roboczej wygodniej jest dual watch wyłączyć, a włączyć go ponownie, gdy wracasz do czekania na odpowiedź.
Typowe pułapki
Pytanie egzaminacyjne o podwójny nasłuch zwykle podsuwa dwie mylące wersje:
- "Dwa dowolne kanały". W dual watch jednym z kanałów jest zawsze kanał 16. Ty wybierasz tylko drugi, roboczy. Nasłuch dowolnej pary czy grupy kanałów to już inna funkcja - skanowanie, opisane w materiale wprowadzenie do kanałów VHF.
- "Kanał 16 i kanał 70". Kanał 70 służy wyłącznie do cyfrowego selektywnego wywołania DSC. Nie prowadzi się na nim rozmów głosowych, więc nie ma czego słuchać przez głośnik. W radiotelefonie VHF z DSC kanał 70 jest dozorowany stale przez osobny, wbudowany odbiornik DSC, niezależnie od tego, na jakim kanale fonicznym pracujesz. Dual watch dotyczy nasłuchu fonicznego i z kanałem 70 nie ma nic wspólnego. Więcej o samym DSC znajdziesz w materiale o systemie DSC.
Poprawny opis brzmi więc: podwójny nasłuch to naprzemienny nasłuch kanału 16 i jednego, dowolnie wybranego kanału roboczego, z pierwszeństwem dla kanału 16.
Blokada SQL
Blokada szumów, oznaczana skrótem SQL od angielskiego squelch, odpowiada na problem szumu w głośniku. Kiedy nikt nie nadaje albo sygnał jest bardzo słaby, odbiornik i tak pracuje i oddaje do głośnika szum tła. Blokada szumów działa jak bramka na torze akustycznym, czyli w części odbiornika, która obrabia już gotowy dźwięk, tuż przed głośnikiem.
Żeby zrozumieć, gdzie dokładnie działa ta bramka, warto wiedzieć, jak w uproszczeniu wygląda tor odbiorczy:
- Tor wielkiej częstotliwości (w.cz., RF) odbiera z anteny sygnał radiowy i go wzmacnia. W pytaniach egzaminacyjnych ten sam stopień bywa nazywany wzmacniaczem wysokiej częstotliwości.
- Tor pośredniej częstotliwości (p.cz., IF) dalej wzmacnia i filtruje sygnał przed detekcją.
- Detektor wydobywa z sygnału radiowego informację dźwiękową.
- Tor małej częstotliwości, czyli akustyczny (m.cz., AF), wzmacnia dźwięk i podaje go na głośnik. Jego wzmacniacz to wzmacniacz akustyczny, nazywany też wzmacniaczem częstotliwości akustycznej.
Blokada szumów nie ingeruje w tor wielkiej częstotliwości - odbiornik przez cały czas normalnie odbiera i wzmacnia wszystko, co dociera z anteny. Bramkowanie odbywa się dopiero za detektorem, na wzmacniaczu akustycznym. Zasada jest prosta: dopóki poziom sygnału nie przekroczy ustawionego progu, wzmacniacz akustyczny pozostaje zablokowany i głośnik milczy. Gdy pojawi się transmisja wystarczająco silna, by przekroczyć próg, bramka się otwiera i dźwięk trafia do głośnika.
Z tego wynika kierunek działania, o który często pytają na egzaminie: odcinane są sygnały słabe (poniżej progu), a silne są przepuszczane. Odwrotna logika nie miałaby sensu, bo to właśnie wyraźne transmisje mają być słyszalne.
Ustawienie progu
Prawidłowo ustawiona blokada szumów to taka, przy której szum tła właśnie zanika. W praktyce zmniejszasz SQL do momentu, w którym słychać szum, a następnie zwiększasz go powoli, aż szum ucichnie, i na tym poziomie się zatrzymujesz. Zbyt mocne dokręcenie blokady daje ciszę w głośniku, ale odcina także słabsze, użyteczne sygnały, na przykład odległą stację albo słabe wezwanie pomocy. Zbyt niskie ustawienie zostawia stały szum.
Głośność
Pokrętło głośności (VOL, volume) reguluje poziom dźwięku wychodzącego z głośnika. Robi to przez zmianę wzmocnienia wzmacniacza akustycznego, czyli w tym samym torze małej częstotliwości, w którym działa blokada szumów, ale w zupełnie inny sposób. Regulacja głośności nie zmienia parametrów części radiowej odbiornika: ani toru wielkiej częstotliwości, ani wzmacniacza pośredniej częstotliwości. Wzmacniacz p.cz. odpowiada za wzmocnienie i filtrację sygnału przed detekcją, a nie za to, jak głośno słyszysz rozmowę.
Głośność i blokada szumów to dwie odrębne regulacje. Na wielu radiotelefonach siedzą na wspólnym pokrętle opisanym VOL/SQL, co łatwo prowadzi do ich mylenia. Warto zapamiętać różnicę funkcji:
| Regulacja | Co robi | Gdzie działa |
|---|---|---|
| Głośność (VOL) | Płynnie zmienia, jak głośno słychać dźwięk | Wzmocnienie wzmacniacza akustycznego |
| Blokada szumów (SQL) | Otwiera lub zamyka drogę do głośnika zależnie od siły sygnału | Bramka na wzmacniaczu akustycznym, za detektorem |
Blokada szumów nie reguluje więc głośności. Decyduje tylko o tym, czy dźwięk w ogóle trafi do głośnika. Ile go usłyszysz, ustawia pokrętło VOL.
Co dalej
Podwójny nasłuch łatwo pomylić ze skanowaniem, dlatego warto od razu przeczytać materiał o wprowadzeniu do kanałów VHF. Jeśli chcesz uporządkować wiedzę o samym urządzeniu i jego kanałach, zajrzyj do materiału o radiotelefonie VHF. Pamiętaj też, że ani blokada szumów, ani głośność nie mają nic wspólnego z mocą nadawania - to osobne zagadnienie, opisane w materiale o mocy nadawczej radiotelefonu VHF.
Co zapamiętać
- Dual watch = naprzemienny nasłuch kanału 16 i jednego wybranego kanału roboczego. Kanał 16 jest zawsze jednym z pary i ma priorytet.
- Dual watch to nie "dwa dowolne kanały" (to skanowanie) i nie "kanał 16 i 70" (kanał 70 to DSC, dozorowany przez osobny odbiornik, bez fonii).
- Przerywany dźwięk kanału roboczego przy włączonym dual watch to normalne działanie funkcji.
- Blokada szumów (SQL) blokuje wzmacniacz akustyczny (m.cz.) dla sygnałów słabych, poniżej progu. Nie działa na torze wielkiej częstotliwości i nie odcina sygnałów silnych.
- Właściwy próg SQL: tuż powyżej punktu, w którym zanika szum. Za mocno dokręcona blokada wycina słabe, ale ważne transmisje.
- Głośność (VOL) zmienia wzmocnienie wzmacniacza akustycznego. Nie jest tym samym co blokada szumów i nie dotyczy wzmacniacza pośredniej częstotliwości.
