NAVTEX to automatyczny system, w którym stacje brzegowe rozgłaszają morskie informacje bezpieczeństwa, a odbiornik na statku sam je odbiera i wyświetla lub drukuje. Czym są te informacje i kto za nie odpowiada, omawia materiał MSI i NAVTEX. Tutaj skupiamy się na czterech sprawach technicznych, o które pyta egzamin SRC: na jakich częstotliwościach pracuje NAVTEX, w jakim języku nadaje się komunikaty na każdej z nich, w jakim trybie są transmitowane oraz jak duży jest zasięg stacji i od czego on zależy. Dziewięć pytań egzaminacyjnych z tego zakresu opiera się na kilku prostych liczbach i jednej zasadzie propagacji fal średnich. Budowę nagłówka komunikatu, obsługę odbiornika, wybór stacji i typy komunikatów omawiają osobne materiały z tej serii.

Częstotliwości NAVTEX

NAVTEX pracuje w paśmie fal średnich (MF). W materiałach egzaminacyjnych spotkasz dwie jego częstotliwości: 518 kHz i 490 kHz. Obie należą do tego samego systemu, ale pełnią różne role, a różnica między nimi dotyczy przede wszystkim języka komunikatów.

Zanim przejdziemy do każdej z nich, warto poznać częstotliwości, które egzamin podsuwa jako dystraktory. Wszystkie są prawdziwymi częstotliwościami morskimi, dlatego brzmią wiarygodnie, ale żadna z nich nie należy do NAVTEX-u:

  • 2177 kHz - częstotliwość DSC w paśmie MF, na której stacje prowadzą wywołania selektywne. To cyfrowe wywołanie konkretnej stacji, a nie rozgłaszanie ostrzeżeń do wszystkich statków.
  • 156,8 MHz - to kanał 16 VHF, czyli międzynarodowy kanał wywoławczy i alarmowy radiotelefonii. Już sama jednostka (MHz, pasmo VHF) podpowiada, że to nie jest NAVTEX, który pracuje na falach średnich.
  • 4125 kHz - częstotliwość radiotelefoniczna z pasma 4 MHz, związana z wywołaniem i łącznością bezpieczeństwa głosem. Nie jest częstotliwością NAVTEX-u.
  • 500 kHz - historyczna częstotliwość alarmowa radiotelegrafii Morse'a, dziś już wycofana. Leży blisko 490 i 518 kHz, co bywa mylące, ale w systemie NAVTEX nie jest używana.

Prosta reguła na egzamin: jeśli wśród odpowiedzi szukasz częstotliwości NAVTEX-u, wybierasz 518 kHz albo 490 kHz. Wszystko inne to częstotliwości innych służb.

518 kHz

518 kHz to podstawowa, międzynarodowa częstotliwość NAVTEX-u. Gdy pytanie dotyczy „podstawowej” częstotliwości transmisji w tym systemie, poprawną odpowiedzią jest właśnie 518 kHz.

Komunikaty nadawane na 518 kHz są wyłącznie w języku angielskim. Ma to prosty sens praktyczny: statek dowolnej bandery, płynący w dowolnym rejonie świata, może odebrać i zrozumieć ostrzeżenia nawigacyjne i meteorologiczne, bo zawsze przychodzą w tym samym, wspólnym języku.

Na egzaminie odrzucasz tu dwa warianty:

  • Angielski i francuski - na 518 kHz nie przewidziano drugiego języka. Obowiązuje tylko angielski.
  • Język państwa, z którego nadaje stacja - to opis drugiej częstotliwości, 490 kHz, a nie 518 kHz.

490 kHz

490 kHz to częstotliwość NAVTEX-u przeznaczona do nadawania komunikatów w języku lokalnym, czyli w języku narodowym państwa, które prowadzi daną stację. Uzupełnia ona międzynarodowy kanał 518 kHz: na 518 kHz te same obszary otrzymują informacje po angielsku, a na 490 kHz państwo może nadawać je we własnym języku.

Podział między dwiema częstotliwościami opiera się więc na języku, a nie na geografii czy klimacie. Dlatego na egzaminie odrzucasz odpowiedzi, które przypisują 490 kHz do obszarów tropikalnych albo do rejonów polarnych. Takiego przydziału w NAVTEX-ie nie ma.

Uważaj na pytanie, w którym wśród odpowiedzi jest tylko jedna częstotliwość NAVTEX-u. Jeżeli do wyboru masz na przykład 2177 kHz, 490 kHz i 156,8 MHz, poprawna jest 490 kHz, bo tylko ona należy do systemu. Nie oznacza to, że stacje NAVTEX pracują wyłącznie na 490 kHz. Podstawową, międzynarodową częstotliwością pozostaje 518 kHz, tylko w tym konkretnym pytaniu nie ma jej wśród odpowiedzi.

Tryb FEC

NAVTEX jest systemem tekstowym. Stacja nie mówi do statków, tylko przesyła znaki, które odbiornik składa w komunikat i pokazuje na ekranie albo drukuje. Transmisja odbywa się techniką telegrafii dalekopisowej (w materiałach spotkasz skrót NBDP - wąskopasmowa telegrafia dalekopisowa), a na egzaminie ten sposób nadawania nazywa się trybem teleksowym FEC.

FEC (Forward Error Correction) oznacza korekcję błędów w przód. Nadajnik wysyła informację w taki sposób, żeby odbiornik mógł sam wykryć i poprawić część zakłóceń, bez odsyłania czegokolwiek do stacji. Statek nie potwierdza odbioru i nie prosi o powtórzenie. Dzięki temu jedna transmisja stacji brzegowej może zostać odebrana jednocześnie przez wszystkie statki w jej zasięgu, co jest dokładnie tym, czego potrzebuje system rozgłaszania ostrzeżeń.

Na egzaminie odrzucasz dwa pozostałe warianty:

  • Głosowo - NAVTEX nie przesyła mowy. Komunikaty bezpieczeństwa nadawane głosem trafiają do statków innymi drogami, przez radiotelefonię, a nie przez odbiornik NAVTEX.
  • Modulacja G2B - to oznaczenie innej klasy emisji, niezwiązanej z NAVTEX-em. Transmisja dalekopisowa NAVTEX-u korzysta z kluczowania częstotliwości (klasa emisji F1B), więc G2B jest tu po prostu fałszywym tropem.

Wystarczy zapamiętać parę słów: NAVTEX = tekst = teleks FEC.

Zasięg stacji

Typowy zasięg stacji NAVTEX wynosi około 200-400 Mm (mil morskich). To zasięg regionalny: jedna stacja obejmuje obszary przybrzeżne i pas wód wokół nich, a zasięgi sąsiednich stacji dobiera się tak, żeby nie zakłócały się nawzajem.

Egzamin sprawdza, czy umiesz odróżnić ten rząd wielkości od innych:

  • 50-100 Mm - to za mało. Takie wartości kojarzą się raczej z krótkim zasięgiem łączności VHF, a nie z falą średnią, na której pracuje NAVTEX.
  • 350-1000 Mm - to za dużo. Tak duże odległości są bliższe transmisjom na falach krótkich (HF), a NAVTEX z założenia jest systemem regionalnym.
  • 200-400 Mm - to poprawny, typowy zasięg stacji.

Dzień i noc

Zasięg NAVTEX-u nie jest stały w ciągu doby. Wynika to z tego, jak rozchodzą się fale średnie, a więc zarówno 518 kHz, jak i 490 kHz.

W dzień fala średnia dociera do odbiorcy głównie jako fala przyziemna, biegnąca wzdłuż powierzchni Ziemi i morza. Fala skierowana ku górze mogłaby odbić się od jonosfery i wrócić daleko od nadajnika, ale za dnia w jonosferze działa warstwa D, która silnie ją pochłania. Dzienny zasięg ogranicza się więc do tego, co zapewnia fala przyziemna.

Po zmierzchu warstwa D zanika. Fala średnia może wtedy odbijać się od wyższych warstw jonosfery i wracać na Ziemię w dużej odległości od stacji. W efekcie w nocy zasięg NAVTEX-u jest największy i wyraźnie większy niż w dzień.

Na egzaminie z tej zasady wynikają odpowiedzi na dwa rodzaje pytań:

  • Kiedy zasięg jest największy? W nocy. Nie w dzień, bo wtedy warstwa D pochłania falę odbitą. Nie rano, bo rano jonosfera przechodzi w stan dzienny, warstwa D odbudowuje się i zasięg spada w porównaniu z nocą.
  • Jaki jest zasięg w nocy w porównaniu z dniem? Większy. Odpowiedzi „taki sam jak w dzień” i „mniejszy niż w dzień” są błędne, bo zasięg zmienia się z porą doby i po zmroku rośnie.

Strefa tropikalna

Egzamin pyta też osobno o zasięg na 518 kHz w rejonach tropikalnych. Łatwo tu pomyśleć, że w tropikach obowiązują jakieś szczególne zasady, ale tak nie jest: dobowa zmiana warunków propagacji to cecha samego pasma fal średnich, niezależna od szerokości geograficznej. Także w tropikach za dnia fala odbita jest tłumiona, a nocą odbija się od jonosfery i zasięg rośnie.

Dlatego w tropikach zasięg odbioru na 518 kHz zależy od pory doby. Odrzucasz odpowiedź, że od niej nie zależy, bo przeczy to zasadzie z poprzedniej sekcji. Odrzucasz też konkretną wartość 75 Mm - jest wyraźnie zaniżona w porównaniu z typowym zasięgiem NAVTEX-u rzędu 200-400 Mm, a poza tym pytanie dotyczy zmienności zasięgu, a nie jednej stałej liczby.

Co zapamiętać

  • NAVTEX pracuje na falach średnich: 518 kHz i 490 kHz. Częstotliwości 2177 kHz, 156,8 MHz (kanał 16), 4125 kHz i wycofana 500 kHz do niego nie należą.
  • 518 kHz to podstawowa, międzynarodowa częstotliwość NAVTEX-u. Komunikaty nadaje się na niej wyłącznie po angielsku.
  • 490 kHz służy do komunikatów w języku lokalnym państwa nadającego. Nie jest przypisana ani do tropików, ani do rejonów polarnych.
  • Jeśli wśród odpowiedzi jest tylko 490 kHz, wybierasz ją, pamiętając, że podstawową częstotliwością pozostaje 518 kHz.
  • Sygnały NAVTEX-u są transmitowane w trybie teleksowym FEC - tekstowo, z korekcją błędów w przód, bez potwierdzeń od statku. Nie głosowo i nie w modulacji G2B.
  • Typowy zasięg stacji to 200-400 Mm.
  • Zasięg jest największy w nocy i nocą większy niż w dzień, bo po zmierzchu zanika pochłaniająca warstwa D jonosfery.
  • W tropikach zasięg na 518 kHz także zależy od pory doby i nie wynosi stałych 75 Mm.