Każdy radiotelefon VHF ma przełącznik mocy, zwykle opisany jako HI/LO. Na egzaminie SRC pojawiają się dwa pytania z nim związane: jaka jest maksymalna moc statkowego radiotelefonu VHF i na co właściwie wpływa zmiana tej mocy. Ten materiał wyjaśnia oba zagadnienia i pokazuje, jak moc łączy się z zasięgiem, anteną i dobrą praktyką radiową. Rozwija wątek zasygnalizowany we wprowadzeniu Radiotelefon VHF.

Po co moc

Moc nadawcza to moc sygnału, który nadajnik radiotelefonu wysyła przez antenę w eter, gdy trzymasz wciśnięty przycisk nadawania PTT (push-to-talk). Wyraża się ją w watach (W). Im większa moc, tym silniejszy sygnał dociera do stacji, z którą rozmawiasz, i tym dalej da się go jeszcze czytelnie odebrać.

Warto od razu zapamiętać, czego moc nie robi. Dotyczy wyłącznie tego, co ty nadajesz. Nie zmienia pracy odbiornika, więc nie poprawia tego, jak słyszysz innych. To rozróżnienie jest kluczem do pytania egzaminacyjnego o skutki zmiany mocy, które omawia sekcja "HI i LO".

Maksymalnie 25 W

Statkowy radiotelefon VHF pracujący w morskiej służbie ruchomej może nadawać z mocą najwyżej 25 W. Tę górną granicę wyznaczają międzynarodowe przepisy radiokomunikacyjne ITU, które opisują parametry techniczne urządzeń na morskich kanałach VHF. Te same przepisy wymagają, żeby radiotelefon dał się przełączyć na moc zredukowaną, około 1 W.

Na egzaminie w pytaniu o maksymalną moc pojawiają się trzy liczby. Każda z nich ma swoje miejsce w radiokomunikacji morskiej, ale tylko jedna jest odpowiedzią:

  • 25 W - poprawna odpowiedź. To maksymalna moc stacji statkowej VHF, czyli radiotelefonu stałego zamontowanego na jednostce.
  • 5 W - odpowiedź błędna. Tyle zwykle mają przenośne, ręczne radiotelefony VHF. To moc mniejszego urządzenia zasilanego z własnego akumulatora, a nie górna granica dla stacji statkowej.
  • 200 W - odpowiedź błędna. Moce tego rzędu spotyka się w nadajnikach średnio- i krótkofalowych (MF/HF), które służą do łączności na duże odległości. Dla fal metrowych VHF to wartość wielokrotnie za duża.

Radiotelefon ręczny

Radiotelefon ręczny ma mniejszą moc z prostego powodu: zasila go niewielki akumulator, a nadawanie z pełną mocą stacji stałej bardzo szybko by go rozładowało. Zwykle nadaje z mocą rzędu 5 W i również ma możliwość przełączenia na niską moc, około 1 W. Dlatego radiotelefon ręczny uzupełnia stację stałą, ale jej nie zastępuje.

HI i LO

Przełącznik HI/LO (z angielskiego high - wysoka, low - niska) wybiera jeden z dwóch poziomów mocy nadawania. W radiotelefonie stałym typowo jest to 25 W w pozycji HI i 1 W w pozycji LO. Na wyświetlaczu wybrany poziom sygnalizuje zwykle napis HI albo LO.

Przełącznik zmienia moc sygnału, który wysyłasz. Skoro silniejszy sygnał da się czytelnie odebrać dalej, a słabszy tylko bliżej, zmiana mocy wpływa przede wszystkim na zasięg twojego nadawania. Przy 25 W twoja stacja zostanie usłyszana z większej odległości niż przy 1 W.

Co się nie zmienia

W pytaniu o skutki zmiany mocy pojawiają się dwie odpowiedzi, które brzmią wiarygodnie, ale dotyczą odbioru, a nie nadawania:

  • Słyszalność dalekich stacji - nie zależy od mocy twojego nadajnika. To, jak dobrze słyszysz odległą stację, wynika z mocy jej nadajnika, z warunków na trasie fali oraz z twojego odbiornika i anteny. Przełączenie się na 25 W nie sprawi, że cudzy, słaby sygnał zabrzmi głośniej.
  • Poziom szumów - również nie zależy od mocy nadajnika. Szum w głośniku pochodzi z samego odbiornika i z zakłóceń zewnętrznych. Do jego wyciszania służy osobny regulator, czyli blokada szumów SQL (squelch), opisana w materiale Dual watch, blokada szumów SQL i głośność. Przełącznik HI/LO nie ma z nią nic wspólnego.

Prosta reguła pomaga przy obu pytaniach: przełącznik mocy dotyczy tego, co mówisz, a nie tego, co słyszysz. Dlatego na pytanie, na co wpływa zmiana mocy radiotelefonu, poprawna odpowiedź brzmi: na jego zasięg.

Kiedy niska

Przepisy radiokomunikacyjne wymagają, żeby stacja używała najmniejszej mocy wystarczającej do prawidłowej łączności. Nadawanie na pełnej mocy, gdy rozmówca jest blisko, nie poprawia rozmowy, a ma kilka wad:

  • Zakłócenia - silny sygnał dociera daleko poza rozmówcę i może przeszkadzać innym stacjom pracującym na tym samym kanale w większej odległości.
  • Zajęty eter - na zatłoczonych akwenach wiele jednostek dzieli te same kanały. Mniejsza moc ogranicza obszar, na którym twoja rozmowa blokuje kanał.
  • Zasilanie - nadawanie z dużą mocą pobiera więcej prądu. Ma to znaczenie zwłaszcza w radiotelefonie ręcznym i na małym jachcie z ograniczonym akumulatorem.

Typowe sytuacje dla niskiej mocy to łączność w porcie i na jego podejściu, rozmowa z jednostką płynącą w pobliżu oraz łączność między jachtem a własnym pontonem. W praktyce wygodnie jest zaczynać od niskiej mocy, a dopiero gdy rozmówca nie odpowiada albo słyszy cię słabo, przełączyć się na wysoką.

Wysoka moc jest właściwa wtedy, gdy rozmówca jest daleko albo łączność jest ważna i nie może zawieść. W niebezpieczeństwie celem jest dotarcie do jak największej liczby stacji, więc nie ma powodu ograniczać zasięgu własnego sygnału. Procedurę wywołania MAYDAY opisuje materiał Wywołanie w niebezpieczeństwie MAYDAY.

Antena a zasięg

Moc wpływa na zasięg, ale nie znosi ograniczenia, jakie dla fal VHF tworzy krzywizna Ziemi. Fala VHF biegnie w przybliżeniu po linii prostej, więc górną granicę zasięgu wyznacza wysokość anten stacji nadawczej i odbiorczej. Jeśli anteny obu stacji nie "widzą się" nad powierzchnią morza, żadna moc nie przeniesie sygnału za horyzont.

Obie zależności dobrze się uzupełniają. Wysokość anten określa, jak daleko łączność jest w ogóle możliwa. Moc decyduje o tym, jaką część tego obszaru twój sygnał rzeczywiście pokryje z dostateczną siłą. Przy 1 W rozmówca usłyszy cię wyraźnie tylko z niewielkiej odległości, a przy 25 W zwykle aż do granicy wyznaczonej przez anteny.

Jak policzyć zasięg z wysokości anten, wyjaśnia materiał Zasięg łączności VHF a wysokość anteny. Budowę i montaż samych anten omawia materiał Anteny VHF i NAVTEX.

Co dalej

Po mocy nadawczej ścieżka kursu przechodzi do kolejnej funkcji radiotelefonu, czyli nasłuchu kilku kanałów naraz. Materiał Podwójny nasłuch pokazuje, jak radiotelefon pilnuje kanału 16 i kanału roboczego. Potem zaczyna się blok cyfrowego selektywnego wywołania, otwierany przez materiał System DSC.

Co zapamiętać

  • Moc nadawcza to moc sygnału wysyłanego przez twój nadajnik. Dotyczy tylko nadawania, nie odbioru.
  • Maksymalna moc statkowego radiotelefonu VHF wynosi 25 W. Radiotelefon musi umożliwiać obniżenie mocy do około 1 W.
  • 5 W to typowa moc ręcznego radiotelefonu VHF, a nie maksimum stacji statkowej. 200 W to rząd mocy nadajników MF/HF, nie VHF.
  • Przełącznik HI/LO w radiotelefonie stałym wybiera zwykle 25 W albo 1 W.
  • Zmiana mocy wpływa na zasięg twojego nadawania. Nie zmienia słyszalności dalekich stacji ani poziomu szumów - szumy wycisza blokada SQL.
  • Zasada: używaj najmniejszej mocy wystarczającej do łączności. Niska moc w porcie i na bliską odległość, pełna moc na dużą odległość i w niebezpieczeństwie.
  • Górną granicę zasięgu VHF wyznacza wysokość anten. Moc decyduje, jak dużą część tego zasięgu pokryje twój sygnał.