Nie każda rutynowa rozmowa przez VHF zaczyna się od wywołania cyfrowego DSC. Stację można też wywołać po prostu głosem, a nawet po wywołaniu DSC dalsza część łączności i tak odbywa się fonią. Ten materiał pokazuje, jak taka rozmowa głosowa ma wyglądać według zasad sprawdzanych na egzaminie SRC: na jakim kanale wywołać inną stację, ile razy wymienić nazwę stacji wywoływanej i własną, jak odpowiedzieć, co zmienia się po przejściu na kanał roboczy, ile odczekać, gdy nikt nie odpowiada, oraz jak zakończyć wypowiedź i całą łączność. Na końcu pojawia się jeszcze jeden krótki skrót, którym stacja nadbrzeżna pyta o pozycję statku.

Ogólne zasady zachowania na kanale znasz z materiału wprowadzającego, a cyfrową zapowiedź rozmowy z materiału o wywołaniu DSC. Tutaj zajmujemy się wyłącznie tym, co mówisz głosem.

Fonia publiczna

Fonia to łączność głosowa, czyli zwykła rozmowa przez mikrofon i głośnik radiotelefonu. Wywołanie publiczne fonią to głosowe wywołanie konkretnej stacji w sprawie zwykłej korespondencji, bez sygnału alarmowego (MAYDAY), pilnego (PAN PAN) ani ostrzegawczego (SECURITE). To ten sam najniższy poziom pierwszeństwa, który w terminologii angielskiej nazywa się ROUTINE.

W każdej rozmowie fonicznej biorą udział dwie strony, a ich nazwy warto mieć opanowane, bo pytania egzaminacyjne są na nich zbudowane:

  • stacja wywołująca - ta, która zaczyna kontakt, bo ma sprawę do załatwienia;
  • stacja wywoływana - ta, do której wywołanie jest skierowane.

Stacja wywoływana może być stacją statkową, czyli radiotelefonem na innej jednostce, albo stacją nadbrzeżną (w materiałach spotkasz też określenie stacja brzegowa), czyli stacją radiową na lądzie, która prowadzi łączność ze statkami.

Cała rozmowa ma zawsze ten sam szkielet:

  1. Wywołanie - stacja wywołująca zwraca się do stacji wywoływanej.
  2. Odpowiedź - stacja wywoływana potwierdza, że słyszy.
  3. Przejście na kanał roboczy - jeśli wywołanie odbyło się na kanale wywoławczym, rozmowa przenosi się na inny kanał.
  4. Korespondencja - właściwa wymiana informacji, wypowiedź po wypowiedzi.
  5. Zakończenie - sygnał, że łączność jest skończona.

Każdy z tych kroków ma swoje zasady i każdemu odpowiada osobna sekcja poniżej.

Kanał wywołania

Kanał wywołania (kanał wywoławczy) to kanał, na którym nawiązujesz pierwszy kontakt głosowy. Nie jest to kanał, na którym prowadzi się dłuższą rozmowę. Służy tylko do tego, żeby druga stacja usłyszała, że ktoś jej szuka, i żeby obie strony uzgodniły, gdzie porozmawiają.

Na egzaminie SRC kanałem do fonicznego wywołania publicznego jest kanał 16. Ten kanał jest stale nasłuchiwany przez stacje na morzu, dlatego tam najłatwiej zastać stację, której szukasz. Z tego samego powodu kanał 16 nie może być zajmowany dłużej, niż wymaga samo wywołanie i odpowiedź - dlatego zaraz po nawiązaniu kontaktu rozmowa przenosi się na kanał roboczy.

Statek i statek

Gdy wywołujesz głosem inną stację statkową, kanałem wywołania jest kanał 16. Pytania egzaminacyjne podsuwają w tym miejscu inne numery kanałów, które na pierwszy rzut oka wyglądają równie wiarygodnie. Klucz do odrzucenia takich odpowiedzi jest prosty: pytanie dotyczy kanału wywołania, a nie kanału, na którym toczy się rozmowa. Inne kanały z listy VHF mają swoje przeznaczenie jako kanały robocze albo kanały do określonych rodzajów łączności, ale żaden z nich nie jest wspólnym kanałem wywoławczym, na którym druga jednostka czeka na twoje zgłoszenie.

Jeśli w odpowiedziach pojawia się kilka numerów kanałów i tylko jeden z nich to 16, zadaj sobie pytanie: gdzie druga jednostka na pewno nasłuchuje? To prowadzi do kanału 16.

Statek i brzeg

Przy fonicznym wywołaniu publicznym stacji nadbrzeżnej egzamin również wskazuje kanał 16 jako kanał wywołania. Zasada jest więc taka sama jak między statkami: niezależnie od tego, czy wywołujesz jednostkę, czy stację na lądzie, pierwszy kontakt głosowy nawiązujesz na kanale wywoławczym.

Pułapka w pytaniu o stację nadbrzeżną polega na tym, że wśród odpowiedzi pojawiają się kanały kojarzone z innymi zastosowaniami, na przykład z łącznością między statkami albo z łącznością wewnętrzną na pokładzie. Żaden z nich nie jest kanałem, na którym wywołuje się stację nadbrzeżną w łączności publicznej. Jeśli pamiętasz, że kanał wywołania jest wspólny dla obu sytuacji, ta pułapka przestaje działać.

To, co dzieje się dalej w rozmowie ze stacją nadbrzeżną (wykaz korespondencji, łączność z abonentem sieci lądowej, opłaty), omawia osobny materiał łączność ze stacją nadbrzeżną, traffic list i opłaty.

Forma wywołania

Forma wywołania to ustalona kolejność i liczba powtórzeń nazw stacji w pierwszej wypowiedzi. Ma ona jeden cel: stacja wywoływana musi zorientować się, że chodzi o nią, a potem bez wątpliwości usłyszeć, kto jej szuka.

Według zasad egzaminacyjnych wywołanie publiczne na kanale wywoławczym ma postać:

nazwa stacji wywoływanej - raz THIS IS nazwa stacji wywołującej - dwa razy

Przykład z fikcyjnymi jachtami, w którym jacht „Mewa” wywołuje jacht „Albatros”:

ALBATROS THIS IS MEWA, MEWA

Zwróć uwagę na trzy elementy:

  • Kolejność. Najpierw pada nazwa tego, kogo szukasz, potem zwrot THIS IS, a dopiero po nim nazwa własna. Odwrotna kolejność jest błędem.
  • THIS IS działa jak granica. Wszystko przed tym zwrotem to adresat, wszystko po nim to nadawca.
  • Proporcja 1 do 2. Nazwę adresata wymieniasz raz, a własną dwa razy. Stacja wywoływana rozpozna swoją nazwę nawet po jednym usłyszeniu, bo na nią czeka. Twojej nazwy nie zna i nie spodziewa się jej, dlatego powtarzasz ją dwukrotnie, żeby mogła ją poprawnie zanotować i odpowiedzieć.

Na egzaminie odrzucasz więc warianty, w których nazwa stacji wywoływanej pada więcej niż raz, oraz te, w których własna nazwa pada inną liczbę razy niż dwa. Liczba powtórzeń jest tu właśnie tym, co sprawdza pytanie.

Forma odpowiedzi

Odpowiedź to pierwsza wypowiedź stacji wywoływanej po usłyszeniu wywołania. Jej budowa jest lustrzanym odbiciem wywołania: zmieniają się role, ale schemat zostaje ten sam.

Stacja, która odpowiada, najpierw zwraca się do tego, kto ją wywołał, a potem przedstawia się sama:

nazwa stacji wywołującej - raz THIS IS nazwa stacji wywoływanej (odpowiadającej) - dwa razy

W przykładzie z poprzedniej sekcji odpowiada „Albatros”:

MEWA THIS IS ALBATROS, ALBATROS

Najłatwiej zapamiętać to tak: kto mówi, ten podaje swoją nazwę dwa razy, a nazwę rozmówcy raz. W wywołaniu mówi stacja wywołująca, więc to ona podaje swoją nazwę podwójnie. W odpowiedzi mówi stacja wywoływana, więc teraz ona podaje swoją nazwę podwójnie. Proporcja 1 do 2 i kolejność „adresat - THIS IS - nadawca” zostają bez zmian.

Na egzaminie uważaj na dwie pułapki:

  • warianty z tą samą liczbą powtórzeń po obu stronach (na przykład po dwa albo po cztery razy) łamią proporcję 1 do 2;
  • warianty, w których przed THIS IS stoi nazwa stacji wywoływanej, opisują wywołanie, a nie odpowiedź - w odpowiedzi adresatem jest stacja wywołująca.

Kanał roboczy

Kanał roboczy to kanał fonii, na który obie stacje przechodzą po nawiązaniu kontaktu, żeby zwolnić kanał wywoławczy i spokojnie przeprowadzić rozmowę. Kto wskazuje kanał roboczy i jakie kanały się do tego wybiera, zależy od rodzaju łączności - przy stacji nadbrzeżnej omawia to materiał łączność ze stacją nadbrzeżną, traffic list i opłaty, a przy wywołaniu cyfrowym materiał wywołanie rutynowe (publiczne) DSC.

Krótsza forma

Po przejściu na kanał roboczy obie stacje już się znają: wiedzą, kto z kim rozmawia i w jakiej sprawie. Nie ma więc potrzeby powtarzania nazw tak jak przy pierwszym kontakcie. Według zasad egzaminacyjnych wywołanie na kanale roboczym ma formę skróconą:

nazwa stacji wywoływanej - raz THIS IS nazwa stacji wywołującej - raz

Przykład:

ALBATROS THIS IS MEWA

Kolejność zostaje taka sama jak w pełnym wywołaniu, zmienia się tylko liczba powtórzeń nazwy własnej: z dwóch na jedno. Na egzaminie odrzucasz więc warianty z wieloma powtórzeniami po obu stronach - rozbudowana forma na kanale roboczym niczemu nie służy, bo stacje już nawiązały kontakt.

Powtórzenia

Zdarza się, że stacja wywoływana nie odpowiada: jest poza zasięgiem, ma wyłączony radiotelefon albo operator jest zajęty. Nie wolno wtedy wywoływać jej raz za razem, bez przerwy. Kanał wywoławczy jest wspólny dla wszystkich stacji w zasięgu, a każde wywołanie na chwilę go zajmuje.

Według zasad egzaminacyjnych, gdy stacja nie odpowiada na foniczne wywołanie publiczne:

  • pierwsze powtórzenie można nadać po 2 minutach,
  • kolejne powtórzenia - po 3 minutach.

Odstępy rosną, a nie maleją. Pierwsza przerwa jest krótsza, bo stacja mogła po prostu nie zdążyć odpowiedzieć. Jeśli nadal milczy, kolejne próby robi się rzadziej, żeby nie obciążać kanału. Dlatego na egzaminie odrzucasz warianty, w których drugi odstęp jest krótszy od pierwszego, oraz warianty z długimi przerwami rzędu kilku lub kilkunastu minut, które nie odpowiadają zasadzie dla wywołania fonicznego.

Uwaga na mylenie procedur. Powtarzanie wywołania cyfrowego DSC ma inną regułę, omówioną w materiale wywołanie rutynowe (publiczne) DSC. Odstępy 2 i 3 minuty dotyczą wywołania głosem. Na egzaminie zawsze sprawdź, o który rodzaj wywołania pyta treść pytania.

OVER i OUT

W rozmowie radiowej w danej chwili nadaje tylko jedna strona. Druga nie widzi rozmówcy i nie może mu wejść w słowo, więc musi dostać wyraźny sygnał, że teraz jej kolej albo że rozmowa się skończyła. Do tego służą dwa różne sygnały proceduralne:

  • sygnał zakończenia wypowiedzi - kończy pojedynczą wypowiedź i przekazuje głos rozmówcy; oczekujesz odpowiedzi;
  • sygnał zakończenia łączności - zamyka całą rozmowę; odpowiedź nie jest oczekiwana, a kanał się zwalnia.

Na egzaminie te dwa pojęcia są od siebie starannie oddzielone. Zanim wybierzesz odpowiedź, sprawdź, czy pytanie dotyczy końca wypowiedzi, czy końca łączności.

OVER to sygnał zakończenia wypowiedzi. Mówisz go na końcu każdej swojej kwestii, kiedy oczekujesz, że rozmówca odpowie. Wywołanie, odpowiedź i każda kolejna wypowiedź w trakcie korespondencji kończą się właśnie tym sygnałem.

OVER AND OUT to w kluczu egzaminacyjnym sygnał zakończenia łączności. Mówi go stacja, która zamyka rozmowę: nie oczekuje już odpowiedzi, a kanał przestaje być zajęty przez tę korespondencję. Część „OUT” niesie tu znaczenie „koniec rozmowy”.

Na egzaminie pojawiają się też sygnały, które do żadnej z tych ról nie pasują:

  • PAN PAN to sygnał pilności, znany z materiału URGENCY - PAN PAN. Poprzedza wiadomość pilną i nie ma nic wspólnego z kończeniem wypowiedzi w zwykłej rozmowie.
  • STOP nie jest sygnałem proceduralnym kończącym wypowiedź ani łączność w radiotelefonii VHF. To słowo z codziennego języka, które ma tylko brzmieć wiarygodnie.

Stacja nadbrzeżna

W rozmowie ze stacją nadbrzeżną zasada kończenia wypowiedzi jest taka sama jak w każdej innej rozmowie fonicznej: po każdej swojej kwestii, po której oczekujesz odpowiedzi, mówisz OVER. Pytanie egzaminacyjne o sygnał zakończenia wypowiedzi w rozmowie ze stacją nadbrzeżną sprawdza właśnie to, czy odróżniasz zwykły sygnał „twoja kolej” od sygnału pilności i od słów, które nie są sygnałami proceduralnymi.

Rozmowa ze stacją nadbrzeżną ma swój typowy przebieg i to stacja nadbrzeżna zwykle ją prowadzi. Szczegóły tego przebiegu należą jednak do materiału łączność ze stacją nadbrzeżną, traffic list i opłaty. Tutaj zapamiętaj jedno: koniec wypowiedzi to OVER, niezależnie od tego, czy rozmawiasz z lądem, czy z jednostką.

Stacja statkowa

W rozmowie z inną stacją statkową w trakcie korespondencji również każdą wypowiedź kończysz sygnałem OVER. Kiedy jednak sprawa jest załatwiona i chcesz zamknąć całą łączność, sam OVER nie wystarczy - on oznacza przecież, że czekasz na odpowiedź. Łączność z inną stacją statkową kończy się sygnałem OVER AND OUT.

Stąd bierze się typowa pułapka egzaminacyjna: w pytaniu o zakończenie łączności odpowiedź „OVER” jest błędna, choć to prawdziwy sygnał proceduralny. Opisuje on koniec wypowiedzi, a nie koniec rozmowy. Odpowiedź „STOP” odrzucasz z tego samego powodu co wyżej - to nie jest sygnał proceduralny.

Porównanie w jednym miejscu:

SytuacjaSygnałCzy oczekujesz odpowiedzi?
Koniec wypowiedziOVERTak
Koniec łącznościOVER AND OUTNie

Skrót pozycji

Stacja nadbrzeżna, pytając stację statkową o jej położenie, może użyć krótkiego skrótu zamiast pełnego pytania. Tym skrótem jest QTH.

Kody Q to rodzina trzyliterowych skrótów zaczynających się od litery Q. Każdy z nich zastępuje całe zdanie, a jego znaczenie jest ustalone, dzięki czemu rozumieją go operatorzy mówiący różnymi językami. W zależności od kontekstu ten sam kod może być pytaniem albo odpowiedzią. QTH dotyczy położenia: zadany jako pytanie oznacza prośbę o podanie pozycji.

Na egzaminie w tym pytaniu pojawiają się też inne skróty. Łatwo je odrzucić, jeśli pamiętasz, że tylko jeden z nich odnosi się do pozycji:

  • inny kod z rodziny Q, który nie dotyczy położenia statku, tylko innej sprawy związanej z obsługą łączności;
  • skrót spoza rodziny kodów Q, związany z rozliczaniem opłat za łączność, a nie z położeniem - tego typu skróty omawia materiał łączność ze stacją nadbrzeżną, traffic list i opłaty.

Samą pozycję, gdy już ją podajesz, przekazuje się według zasad podawania liczb i współrzędnych (cyfra po cyfrze, „decimal/point", pozycja dla ratowników) - te same reguły obowiązują w ogólnych zasadach łączności VHF.

Poza zakresem

Ten materiał celowo nie omawia kilku bliskich tematów, żeby nie dublować innych lekcji:

Obsługi konkretnego radiotelefonu (menu, przyciski) i angielskich zwrotów SMCP też tu nie ma - mają własne bloki kursu.

Co zapamiętać

  • Foniczne wywołanie publiczne nawiązujesz na kanale 16 - zarówno gdy wywołujesz inną jednostkę, jak i stację nadbrzeżną. Inne kanały z pytań to nie są kanały wywoławcze.
  • Wywołanie: nazwa stacji wywoływanej 1x, THIS IS, nazwa własna 2x.
  • Odpowiedź: role się odwracają - nazwa stacji wywołującej 1x, THIS IS, nazwa własna 2x. Kto mówi, ten podaje swoją nazwę dwa razy.
  • Na kanale roboczym: forma skrócona - 1x, THIS IS, 1x.
  • Brak odpowiedzi: pierwsze powtórzenie po 2 minutach, kolejne po 3 minutach. To reguła dla fonii, nie dla DSC.
  • OVER = koniec wypowiedzi, czekasz na odpowiedź. Tak kończysz każdą kwestię, także w rozmowie ze stacją nadbrzeżną.
  • OVER AND OUT = koniec łączności, odpowiedź nie jest oczekiwana. Tak kończysz rozmowę z inną stacją statkową.
  • PAN PAN to sygnał pilności, a STOP nie jest sygnałem proceduralnym - żaden z nich nie kończy zwykłej wypowiedzi ani łączności.
  • QTH - kod Q, którym stacja nadbrzeżna pyta statek o pozycję.