Obszar morza A1 - zasięg, wyposażenie, alarmowanie

Obszar morza A1 to pas wody najbliżej brzegu, w którym statek może wezwać pomoc zwykłym radiotelefonem VHF z funkcją DSC. Właśnie tu pływa większość jachtów, których załogi zdają egzamin SRC, dlatego pytania o A1 wracają na egzaminie w kilku wersjach: o definicję, o zasięg, o sposób alarmowania, o kanał, o wyposażenie i o liczbę częstotliwości używanych przy alarmie. Ten materiał rozwija wątek obszarów morza zapowiedziany w artykule GMDSS - cel, funkcje, pasma MF/HF i odpowiada po kolei na każde z tych pytań.

Co to A1

System GMDSS dzieli morza świata na cztery obszary morza: A1, A2, A3 i A4. Podział nie wynika z mapy politycznej ani z odległości od lądu wyznaczonej cyrklem. Wynika z tego, jakim środkiem łączności statek może w danym miejscu niezawodnie zaalarmować brzeg. Od tego zależy z kolei, jakie urządzenia radiowe musi mieć na pokładzie.

Definicja

Obszar morza A1 to obszar w radiotelefonicznym zasięgu co najmniej jednej stacji brzegowej VHF, w którym zapewniona jest ciągła łączność alarmowa za pomocą DSC i który został określony przez administrację, czyli przez właściwe władze państwa nadbrzeżnego.

W tej definicji warto zauważyć trzy elementy, bo każdy z nich bywa na egzaminie podmieniany:

• stacja brzegowa VHF - A1 opiera się na łączności w paśmie VHF, a nie na falach średnich czy satelitach,
• ciągła łączność alarmowa DSC - stacja brzegowa stale nasłuchuje cyfrowych wywołań, więc alarm statku zostanie odebrany o każdej porze,
• określony przez administrację - granicę A1 wyznacza i ogłasza państwo, na podstawie rzeczywistego zasięgu swoich stacji.

Skoro w A1 działa ciągły nasłuch DSC, a stacja brzegowa jest w zasięgu radiotelefonicznym, statek ma tu pewną łączność z brzegiem na dwa sposoby: cyfrowo przez DSC i głosowo przez radiotelefon. Pytanie o "obszar, w którym zapewniona jest pewna łączność DSC i radiotelefoniczna z co najmniej jedną stacją brzegową VHF" opisuje więc dokładnie A1.

Pułapki w definicji

Na egzaminie pojawiają się definicje, które brzmią podobnie, ale zawierają jeden fałszywy element.

Sztywny promień w milach. Sformułowanie "obszar w promieniu 20 mil morskich od stacji VHF" jest błędne. A1 nie jest kołem o ustalonym promieniu. Jego granica przebiega tam, gdzie kończy się rzeczywisty zasięg stacji brzegowej, a ten zależy od wysokości anten i ukształtowania wybrzeża. Liczby w milach opisują typowy zasięg, ale nie definiują obszaru.

Radiotelegrafia i kanał 16. Sformułowanie "obszar w otoczeniu radiotelegraficznej stacji VHF pracującej na kanale 16 (156,8 MHz)" zawiera dwa błędy. Stacja VHF w GMDSS jest radiotelefoniczna, czyli przenosi głos i sygnały cyfrowe, a nie znaki telegraficzne. Kryterium wyznaczenia A1 jest natomiast zasięg ciągłego alarmowania DSC, a nie sama praca stacji na kanale 16.

A1 a inne nazwy

Obszary morza GMDSS oznacza się wyłącznie symbolami A1, A2, A3 i A4. W odpowiedziach egzaminacyjnych obok A1 pojawiają się jednak inny obszar morza oraz skrót, który obszarem morza w ogóle nie jest:

• A3 to również obszar morza, ale wyznaczony zasięgiem satelitów geostacjonarnych uznanego systemu satelitarnego, poza obszarami A1 i A2. W A3 statek nie ma zagwarantowanej łączności VHF ze stacją brzegową, więc nie pasuje do opisu łączności z "co najmniej jedną stacją brzegową VHF".
• AOR (Atlantic Ocean Region) w ogóle nie jest obszarem morza GMDSS. To oznaczenie regionu pokrycia satelitów Inmarsat nad Atlantykiem, dzielonego na część wschodnią i zachodnią (AOR-E, AOR-W). Więcej o tym systemie mówi materiał System Inmarsat.

Zasięg alarmowy

Granica A1 wynika z fizyki fal VHF. Fale tego pasma rozchodzą się w przybliżeniu po linii prostej, w linii widoczności anten. Krzywizna Ziemi zasłania więc antenę stacji brzegowej przed statkiem, który odpłynie zbyt daleko. Szczegółowo opisuje to materiał Zasięg łączności VHF a wysokość anteny.

Średnio 30 NM

Średni zasięg łączności alarmowej DSC w obszarze A1 przyjmuje się na około 30 mil morskich (30 NM) od stacji brzegowej. Typowa granica A1 leży w okolicach 20-30 mil od stacji, a przy wysoko położonej antenie brzegowej, wysokiej antenie statku i dobrych warunkach zasięg bywa nieco większy. Na egzaminie, w pytaniu o średni zasięg alarmowej łączności DSC w A1, poprawna wartość to 30 NM.

Ta liczba nie przeczy temu, co powiedziano przy definicji. Definicja A1 nie podaje odległości, bo granicę wyznacza rzeczywisty zasięg stacji. Wartość 30 NM to praktyczna średnia tego zasięgu, a nie sztywny promień.

Błędne zasięgi

Dwie pozostałe wartości z pytania łatwo odrzucić, jeśli pamięta się o charakterze fal VHF:

• 5 NM to zasięg rażąco zaniżony. Radiotelefon VHF ze statku łączy się ze stacją brzegową, której antena stoi wysoko nad brzegiem, na odległość wielokrotnie większą niż kilka mil.
• 100 NM to wartość daleko poza linią widoczności anten VHF. Taki rząd wielkości odpowiada łączności na falach średnich MF, na których opiera się system GMDSS, a nie alarmowaniu VHF DSC w A1.

Sieć stacji

Z ograniczonego zasięgu VHF wynika, że jedna stacja brzegowa nie obejmie całego wybrzeża. Państwo, które chce ogłosić A1 wzdłuż swojego brzegu, rozmieszcza więc sieć stacji VHF co kilkadziesiąt kilometrów. Każda z nich ma własny zasięg, a wszystkie są połączone z centrum koordynacji ratownictwa. W Polsce akcje koordynuje MRCC Gdynia. To centrum operacyjne, a nie pojedyncza antena VHF: do łączności ze statkami korzysta z sieci stacji brzegowych rozstawionych wzdłuż wybrzeża.

Dla załogi jachtu ta sieć jest niewidoczna. Alarm odbiera najbliższa stacja w zasięgu, a sygnał trafia dalej do centrum, które kieruje akcją. Kto i w jakiej roli prowadzi taką akcję, opisuje materiał RCC, RSC, OSC, CRS - kto kieruje akcją SAR.

Alarmowanie DSC

W obszarze A1 alarm w niebezpieczeństwie nadaje się za pomocą DSC (Digital Selective Calling), czyli cyfrowego selektywnego wywołania w paśmie VHF. To podstawowy sposób alarmowania na tym obszarze: radiotelefon wysyła krótki cyfrowy komunikat z identyfikatorem statku i jego pozycją, a stacje brzegowe i statki prowadzące nasłuch DSC odbierają go automatycznie. Po alarmie DSC następuje właściwa łączność w niebezpieczeństwie głosem. Budowę samego wywołania DSC opisuje materiał System DSC.

Czym nie alarmujemy

W pytaniu o środek alarmowania w A1 obok DSC pojawiają się dwa inne skróty z GMDSS. Oba dotyczą przekazywania informacji do statku, a nie od statku:

• NAVTEX to jednokierunkowy system rozgłaszania morskich informacji bezpieczeństwa (MSI) na częstotliwości 518 kHz. Statek tylko odbiera komunikaty NAVTEX i niczego przez ten system nie nadaje, więc nie może nim wysłać alarmu. System opisuje materiał NAVTEX - 518 i 490 kHz.
• EGC (Enhanced Group Call) to usługa systemu Inmarsat, przez którą statki odbierają informacje MSI i komunikaty kierowane do grup jednostek. Również służy do odbioru, a nie do nadawania alarmu ze statku. Dodatkowo jest związana z łącznością satelitarną typową dla A3, a nie z obszarem A1.

Prosty test: jeśli system tylko odbiera, nie nadaje się do alarmowania. W A1 alarm nadaje się przez DSC.

Kanał 70

Wywołania DSC w paśmie VHF nadaje się na kanale 70 (156,525 MHz). To kanał przeznaczony wyłącznie do cyfrowych wywołań w niebezpieczeństwie, w sprawach bezpieczeństwa i do zwykłych wywołań DSC. Nie prowadzi się na nim rozmów głosowych. Statek pływający w A1 utrzymuje na kanale 70 ciągły nasłuch DSC, a stacje brzegowe A1 robią to samo. Dlatego w pytaniu o kanał używany do nadawania sygnałów alarmowych w A1 poprawną odpowiedzią jest kanał 70.

Rolę kanału 70 na tle pozostałych kanałów VHF przedstawia materiał Kanały VHF - wprowadzenie.

Kanały 13 i 6

Dwa pozostałe kanały z pytania mają w przepisach swoje zadania, ale żadne z nich nie polega na zainicjowaniu alarmu:

• Kanał 13 służy do łączności mostek-mostek w sprawach bezpieczeństwa żeglugi, na przykład do uzgodnienia manewrów między statkami. Nie jest przewidziany do nadawania alarmów GMDSS.
• Kanał 6 to kanał współpracy w akcjach poszukiwawczo-ratowniczych (SAR). Używa się go podczas trwającej akcji, już po nawiązaniu łączności, a nie do wysłania pierwszego alarmu.

Wyposażenie A1

Wymagane wyposażenie radiowe statku zależy od obszaru, po którym pływa. W A1 łączność z brzegiem zapewnia VHF z DSC, więc kluczowym elementem wyposażenia jest urządzenie nadawczo-odbiorcze VHF pracujące na kanale 70, czyli radiotelefon VHF z funkcją DSC. To nim statek nadaje alarm i wywołania oraz prowadzi wymagany w A1 nasłuch na kanale 70.

Na egzaminie to wyposażenie trzeba odróżnić od dwóch urządzeń, które również należą do GMDSS, ale nie są wyposażeniem charakterystycznym dla A1:

• Urządzenie nadawczo-odbiorcze na 2187,5 kHz pracuje w paśmie fal średnich MF. Częstotliwość 2187,5 kHz to kanał DSC na MF, wymagany dopiero w obszarze A2, gdzie zasięg VHF już nie wystarcza. W samym A1 wyposażenie MF DSC nie jest obowiązkowe.
• 406 MHz to częstotliwość satelitarnej radiopławy awaryjnej EPIRB. EPIRB nie jest urządzeniem nadawczo-odbiorczym do łączności, tylko nadajnikiem alarmowym dla systemu satelitarnego. Jest wymagana we wszystkich obszarach GMDSS, więc nie wyróżnia A1. Działanie radiopławy opisuje materiał Radiopława EPIRB.

Wniosek do pytania o wyposażenie w A1: wybierasz urządzenie nadawczo-odbiorcze na kanale 70.

Próba alarmu

Ostatnie pytanie z tej grupy dotyczy liczby częstotliwości, na których statek w A1 realizuje próbę nadania sygnału alarmowego w paśmie VHF. Poprawna odpowiedź to dwie częstotliwości. Żeby ją zrozumieć, trzeba rozróżnić dwa pojęcia, które w Regulaminie Radiokomunikacyjnym nie są tym samym.

Alarm i sygnał

• Alarm w niebezpieczeństwie (distress alert) to wywołanie cyfrowe DSC. W paśmie VHF nadaje się go na kanale 70 (156,525 MHz).
• Radiotelefoniczny sygnał alarmowy to słowo MAYDAY, wypowiadane głosem w procedurze wywołania w niebezpieczeństwie. W paśmie VHF nadaje się je na kanale 16 (156,8 MHz).

Typowa procedura na VHF łączy oba elementy. Najpierw statek nadaje alarm DSC na kanale 70, który zwraca uwagę wszystkich stacji w zasięgu i przekazuje identyfikator oraz pozycję. Następnie przechodzi na kanał 16 i nadaje głosem MAYDAY wraz z komunikatem o niebezpieczeństwie. Sygnał alarmowy idzie więc w paśmie VHF ścieżką przez dwie częstotliwości: 156,525 MHz (kanał 70) i 156,8 MHz (kanał 16). Przebieg wywołania głosowego opisuje materiał Wywołanie MAYDAY.

Jedna albo trzy

Odpowiedź "jedna częstotliwość" opisuje tylko część procedury. Gdyby pytanie dotyczyło wyłącznie alarmu DSC, w paśmie VHF rzeczywiście byłby to jeden kanał 70. Pytanie mówi jednak o sygnale alarmowym, a ten obejmuje również fonię MAYDAY na kanale 16, więc jedna częstotliwość nie wystarcza.

Odpowiedź "trzy częstotliwości" pasuje do innej sytuacji. Próby alarmu DSC na kilku częstotliwościach są cechą pasm MF i HF, w których statek może kolejno nadawać alarm na różnych częstotliwościach. W samym paśmie VHF w obszarze A1 trzeciej częstotliwości w tej procedurze nie ma.

Co dalej

Obszar A1 to pierwszy z czterech obszarów morza. Kolejne materiały pokazują, co się zmienia, gdy statek wypływa poza zasięg stacji brzegowych VHF:

1. Obszar A2 - łączność z brzegiem na falach średnich MF z DSC na 2187,5 kHz.
2. Obszar A3 - zasięg satelitów geostacjonarnych poza A1 i A2.
3. Obszar A4 - pozostałe rejony, głównie polarne.

Szerszy kontekst obszarów i pasm znajdziesz w materiale System GMDSS.

Jeśli chcesz dokładnie poznać kolejne kroki alarmowania w A1, przeczytaj materiał Alarmowanie w niebezpieczeństwie DSC.

Co zapamiętać

• A1 to obszar radiotelefonicznego zasięgu co najmniej jednej stacji brzegowej VHF z ciągłą łącznością alarmową DSC, określony przez administrację. Pewna łączność DSC i radiotelefoniczna z brzegową stacją VHF oznacza A1.
• A1 nie jest kołem o promieniu 20 mil i nie jest wyznaczany pracą stacji na kanale 16. Stacja VHF w GMDSS jest radiotelefoniczna, nie radiotelegraficzna.
• Obszary morza to tylko A1, A2, A3, A4. AOR to region pokrycia satelitów Inmarsat, a A3 to zasięg satelitów geostacjonarnych.
• Średni zasięg łączności alarmowej DSC w A1 to około 30 NM. 5 NM to za mało, a 100 NM to rząd zasięgu MF w A2.
• Alarm w A1 nadaje się przez DSC. NAVTEX i EGC służą do odbioru informacji przez statek, nie do nadawania alarmu.
• Alarm DSC na VHF idzie na kanale 70 (156,525 MHz). Kanał 13 to łączność mostek-mostek, kanał 6 to współpraca w akcji SAR.
• Wyposażenie A1 to urządzenie nadawczo-odbiorcze VHF na kanale 70. 2187,5 kHz to MF DSC wymagane od A2, a 406 MHz to EPIRB wymagana we wszystkich obszarach.
• Próba nadania sygnału alarmowego VHF w A1 idzie na dwóch częstotliwościach: alarm DSC na kanale 70 i MAYDAY głosem na kanale 16.