Stacja radiowa na statku czy jachcie nie działa sama. Ktoś musi ją obsługiwać, ktoś odpowiada za to, żeby łączność w ogóle była prowadzona, a całość opiera się na międzynarodowych przepisach. Ten materiał otwiera blok o stacji statkowej i porządkuje trzy sprawy: na jakich dokumentach prawnych opiera się łączność morska, czego w tym zakresie wymaga się od kapitana i czego od radiooperatora. To orientacja przed bardziej szczegółowymi materiałami egzaminacyjnymi, a nie lista odpowiedzi do wykucia.

Podstawy prawne

Zasady łączności morskiej nie są ustalane osobno przez każdego armatora ani każdy kraj. Wynikają z kilku dokumentów międzynarodowych, z których każdy reguluje inny obszar. Na egzaminie SRC warto rozpoznawać ich nazwy i wiedzieć, czego mniej więcej dotyczy każdy z nich.

  • Radio Regulations - regulamin radiokomunikacyjny wydawany przez Międzynarodowy Związek Telekomunikacyjny (ITU, International Telecommunication Union). Opisuje zasady korzystania z fal radiowych, także w służbie morskiej.
  • Konwencja SOLAS (Safety Of Life At Sea) - konwencja o bezpieczeństwie życia na morzu, przyjęta w ramach Międzynarodowej Organizacji Morskiej (IMO, International Maritime Organization). Jej częścią jest system GMDSS.
  • Konwencja STCW (Standards of Training, Certification and Watchkeeping) - konwencja o standardach wyszkolenia, wydawania świadectw i pełnienia wacht przez załogi statków.
  • Konwencja SAR (Search And Rescue) - konwencja o organizacji i sposobie działania służb poszukiwania i ratownictwa na morzu.

Najprościej zapamiętać ten podział tak: ITU odpowiada za radio jako takie, SOLAS za bezpieczeństwo statku i jego wyposażenie, STCW za kwalifikacje ludzi, a SAR za ratownictwo. Jak te dokumenty przekładają się na system łączności, pokazuje materiał GMDSS - cel, funkcje, pasma MF/HF, a organizację ratownictwa omawia Akcja SAR - wprowadzenie.

Rola kapitana

Kapitan odpowiada za cały statek, a więc także za łączność. W praktyce jego obowiązek w tym zakresie sprowadza się do jednej decyzji: wyznaczenia radiooperatora, czyli osoby odpowiedzialnej za prowadzenie łączności radiowej na pokładzie.

Radiooperatorem może zostać tylko osoba, która ma odpowiednie świadectwo uprawniające do obsługi stacji radiowej. Na jachtach i małych jednostkach jest to zwykle świadectwo SRC, które obejmuje urządzenia krótkiego zasięgu, przede wszystkim radiotelefon VHF. Zakres tych uprawnień omawia materiał Licencja SRC - Short Range Certificate.

Kapitan jako radiooperator

Kapitan może sam pełnić funkcję radiooperatora, jeśli ma odpowiednie uprawnienia. Na jachtach zdarza się to często, bo wielu żeglarzy i motorowodniaków zdobywa świadectwo SRC razem z patentem. Przepisy tego nie zabraniają.

W praktyce lepiej jednak, żeby kapitan wyznaczył do łączności inną osobę z uprawnieniami. W trudnej sytuacji kapitan musi dowodzić jednostką, podejmować decyzje i koordynować pracę załogi. Jeśli w tym samym czasie ma prowadzić korespondencję radiową, łatwo o pomyłkę w jednym albo w drugim zadaniu. Wyznaczenie osobnego radiooperatora nie zdejmuje przy tym z kapitana odpowiedzialności - to nadal on dowodzi statkiem i decyduje o tym, co dzieje się na pokładzie.

Rola radiooperatora

Radiooperator ma trzy podstawowe obowiązki: musi umieć obsłużyć sprzęt, umieć prowadzić łączność i zapewnić bezpieczeństwo radiowe statku. Wszystkie są proste do wymienienia, ale każdy wymaga przygotowania jeszcze przed wyjściem w morze. Dwa pierwsze omawia ta sekcja, trzeci ma osobną sekcję poniżej.

Znajomość sprzętu

Radiooperator musi umieć obsłużyć sprzęt radiowy, który jest na pokładzie. Radiotelefony różnych producentów różnią się menu, przyciskami i sposobem wywoływania funkcji. Dlatego przed rejsem, zwłaszcza na nieznanej jednostce, warto przeczytać instrukcję obsługi zamontowanych urządzeń i sprawdzić, gdzie są najważniejsze funkcje. W chwili zagrożenia nie ma czasu na szukanie ich po omacku.

Prowadzenie łączności

Radiooperator musi umieć prowadzić łączność, czyli znać procedury i stosować je w praktyce. Brzmi to oczywiście, ale wiedza bez praktyki szybko się zaciera. Można spędzić na wodzie cały sezon i ani razu nie użyć radia, a wtedy procedury, kolejność zwrotów i zasady pracy na kanałach łatwo wypadają z pamięci. Przed rejsem warto je sobie powtórzyć. Kolejne bloki materiałów omawiają te procedury krok po kroku.

Podległość kapitanowi

Radiooperator, tak jak każdy członek załogi, służbowo podlega kapitanowi. Odpowiada za łączność, ale działa w ramach decyzji dowódcy jednostki.

Bezpieczeństwo radiowe

Trzecim obowiązkiem radiooperatora jest zapewnienie bezpieczeństwa radiowego statku. Zwrot brzmi bardzo formalnie, ale jego sens jest praktyczny. Chodzi o to, żeby statek miał aktualną wiedzę o warunkach, w jakich płynie.

W praktyce radiooperator sprawdza wszystkimi dostępnymi sposobami:

  • aktualną prognozę pogody,
  • aktualne ostrzeżenia nawigacyjne.

Robi to przed wyjściem w morze, a potem na bieżąco w trakcie rejsu. Jednorazowe sprawdzenie prognozy w porcie nie wystarcza, bo sytuacja na morzu zmienia się z godziny na godzinę. Jednym ze źródeł takich informacji jest system przekazywania informacji bezpieczeństwa żeglugi, opisany w materiale MSI - Maritime Safety Information i NAVTEX.

Co dalej

Ten materiał otwiera blok o stacji statkowej. Kolejne materiały w ścieżce wchodzą w szczegóły, które egzamin SRC sprawdza konkretnymi pytaniami:

Co zapamiętać

  • Łączność morska opiera się na dokumentach międzynarodowych: Radio Regulations (ITU), konwencji SOLAS, konwencji STCW i konwencji SAR.
  • ITU reguluje radio, SOLAS bezpieczeństwo statku, STCW wyszkolenie załóg, a SAR organizację ratownictwa.
  • Obowiązkiem kapitana w zakresie łączności jest wyznaczenie radiooperatora z odpowiednimi uprawnieniami.
  • Kapitan może być radiooperatorem, ale w praktyce lepiej wyznaczyć do łączności inną osobę.
  • Radiooperator musi umieć obsłużyć sprzęt, umieć prowadzić łączność i zapewnić bezpieczeństwo radiowe statku.
  • Bezpieczeństwo radiowe to sprawdzanie aktualnej prognozy pogody i ostrzeżeń nawigacyjnych przed rejsem i w jego trakcie.
  • Radiooperator, jak każdy członek załogi, służbowo podlega kapitanowi.